{"id":3003,"date":"2026-08-03T15:50:20","date_gmt":"2026-08-03T13:50:20","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost:8888\/neurostrategia\/?p=3003"},"modified":"2026-08-20T18:05:34","modified_gmt":"2026-08-20T16:05:34","slug":"ekonomia-behawioralna-w-biznesie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/","title":{"rendered":"Ekonomia behawioralna w\u00a0biznesie: dlaczego Twoi klienci, pracownicy i\u00a0partnerzy podejmuj\u0105 decyzje wbrew logice (i\u00a0jak z\u00a0tym pracowa\u0107)"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Jedno pole w\u00a0formularzu, tysi\u0105ce uratowanych \u017cy\u0107<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u00a0Austrii zgod\u0119 na\u00a0po\u015bmiertne oddanie narz\u0105d\u00f3w wyra\u017ca oko\u0142o 99\u00a0procent obywateli. W\u00a0s\u0105siednich Niemczech ten odsetek przez lata wynosi\u0142 kilkana\u015bcie procent. Ci\u00a0sami ludzie. Podobna kultura. Podobna religijno\u015b\u0107. Podobny poziom zaufania do\u00a0medycyny. R\u00f3\u017cnica tkwi\u0142a w\u00a0formularzu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u00a0Austrii zgoda by\u0142a opcj\u0105 domy\u015bln\u0105, a\u00a0rezygnacja wymaga\u0142a aktywnego dzia\u0142ania. W\u00a0Niemczech by\u0142o odwrotnie. Eric Johnson i\u00a0Daniel Goldstein opisali ten mechanizm w\u00a02003 roku w\u00a0czasopi\u015bme &#8220;Science&#8221; w\u00a0pracy o\u00a0wymownym tytule &#8220;Do\u00a0defaults save lives?&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0nie jest ciekawostka statystyczna. To\u00a0najkr\u00f3tsza mo\u017cliwa definicja tego, czym zajmuje si\u0119 <strong>ekonomia behawioralna w\u00a0biznesie<\/strong>. Spos\u00f3b, w\u00a0jaki prezentujesz wyb\u00f3r, potrafi zmieni\u0107 wynik bardziej ni\u017c sam produkt, cena czy argumentacja. Je\u015bli prowadzisz firm\u0119, zarz\u0105dzasz zespo\u0142em albo sprzedajesz cokolwiek, projektujesz takie formularze codziennie. Tylko zwykle nie\u015bwiadomie. Ten tekst pokazuje, jak robi\u0107 to\u00a0\u015bwiadomie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Czym jest ekonomia behawioralna? Definicja, kt\u00f3r\u0105 warto zapami\u0119ta\u0107<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ekonomia behawioralna to\u00a0dziedzina \u0142\u0105cz\u0105ca ekonomi\u0119 z\u00a0psychologi\u0105 poznawcz\u0105 i\u00a0spo\u0142eczn\u0105. Bada, jak ludzie podejmuj\u0105 decyzje ekonomiczne, a\u00a0nie jak powinni je\u00a0podejmowa\u0107 wed\u0142ug modeli racjonalnego wyboru.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Richard Thaler ujmuje to\u00a0w\u00a0ksi\u0105\u017cce \u201e<strong>Zachowania niepoprawne<\/strong>&#8221; prosto. To\u00a0nadal ekonomia, tylko silnie przesycona ustaleniami z\u00a0psychologii i\u00a0innych nauk spo\u0142ecznych. Jej celem nie jest udowodnienie, \u017ce\u00a0ludzie s\u0105\u00a0g\u0142upi. Jej celem jest zwi\u0119kszenie trafno\u015bci przewidywa\u0144. Kluczowe rozr\u00f3\u017cnienie Thalera brzmi: <strong>Ekoni kontra Ludzie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ekon<\/strong>&nbsp;to\u00a0bohater klasycznych podr\u0119cznik\u00f3w. Ma\u00a0stabilne preferencje, nieograniczon\u0105 moc obliczeniow\u0105, \u017celazn\u0105 samokontrol\u0119 i\u00a0zero emocji. Nie przejmuje si\u0119 tym, co\u00a0powiedz\u0105 inni. Nie \u017ca\u0142uje decyzji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Cz\u0142owiek<\/strong>\u00a0ma\u00a0ograniczon\u0105 uwag\u0119, ograniczon\u0105 pami\u0119\u0107 robocz\u0105, ograniczon\u0105 wol\u0119 i\u00a0bardzo rozbudowan\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105. Odk\u0142ada podatki na\u00a0ostatni dzie\u0144. Kupuje karnet na\u00a0si\u0142owni\u0119, na\u00a0kt\u00f3r\u0105 nie chodzi. Trzyma akcje, kt\u00f3re trac\u0105, i\u00a0sprzedaje te, kt\u00f3re rosn\u0105. Firmy zbudowane dla Ekon\u00f3w przegrywaj\u0105 z\u00a0firmami zbudowanymi dla Ludzi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Trzy ograniczenia, na\u00a0kt\u00f3rych stoi ca\u0142a dziedzina<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekonomia behawioralna opiera si\u0119 na\u00a0trzech dobrze udokumentowanych ograniczeniach ludzkiego umys\u0142u:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Ograniczona racjonalno\u015b\u0107<\/strong> &#8211; Herbert Simon, noblista z\u00a01978 roku, pokaza\u0142, \u017ce\u00a0ludzie nie optymalizuj\u0105. Oni <strong>satysfakcjonuj\u0105<\/strong>, czyli wybieraj\u0105 pierwsz\u0105 opcj\u0119 wystarczaj\u0105co dobr\u0105.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ograniczona si\u0142a woli<\/strong> &#8211; wiemy, co\u00a0jest dla nas dobre w\u00a0perspektywie roku. Robimy to, co\u00a0jest przyjemne w\u00a0perspektywie godziny. David Laibson opisa\u0142 to\u00a0jako <strong>dyskontowanie hiperboliczne.<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ograniczony egoizm.<\/strong>\u00a0Ludzie regularnie rezygnuj\u0105 z\u00a0zysku, \u017ceby ukara\u0107 niesprawiedliwo\u015b\u0107. Gra w\u00a0ultimatum, opisana przez Wernera G\u00fctha i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w w\u00a01982 roku, pokazuje to\u00a0w\u00a0bardzo bezlitosny spos\u00f3b. Oferty poni\u017cej 20\u00a0procent puli s\u0105\u00a0zwykle odrzucane, mimo \u017ce\u00a0odrzucenie oznacza zero dla obu stron.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zapami\u0119taj t\u0119\u00a0tr\u00f3jk\u0119. Prawie ka\u017cde zjawisko opisane ni\u017cej jest jej konsekwencj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"900\" height=\"600\" src=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3005\" srcset=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie.jpg 900w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie-768x512.webp 768w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie-240x160.webp 240w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kr\u00f3tka historia buntu: od\u00a0Simona do\u00a0Nobla dla Thalera<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekonomia przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 XX\u00a0wieku broni\u0142a za\u0142o\u017cenia racjonalno\u015bci argumentem \u201e<strong>jak gdyby<\/strong>&#8220;. Ludzie mo\u017ce nie licz\u0105 \u015bwiadomie, ale <strong>zachowuj\u0105 si\u0119 tak, jak gdyby liczyli<\/strong>. Milton Friedman por\u00f3wnywa\u0142 to\u00a0do\u00a0gracza w\u00a0bilard, kt\u00f3ry nie zna fizyki, a\u00a0jednak trafia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wy\u0142om zrobili dwaj izraelscy psycholodzy. <strong>Daniel Kahneman i\u00a0Amos Tversky<\/strong>\u00a0w\u00a0latach siedemdziesi\u0105tych zacz\u0119li systematycznie katalogowa\u0107 b\u0142\u0119dy w\u00a0ludzkim my\u015bleniu. Nie przypadkowe pomy\u0142ki, tylko przewidywalne, powtarzalne odchylenia. W\u00a01974 roku opublikowali w\u00a0\u201eScience&#8221; prac\u0119 o\u00a0heurystykach. W\u00a01979 roku w\u00a0\u201eEconometrice&#8221; og\u0142osili <strong>teori\u0119 perspektywy<\/strong>, jeden z\u00a0najcz\u0119\u015bciej cytowanych artyku\u0142\u00f3w w\u00a0historii nauk spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak\u017ce <strong>Richard Thaler<\/strong>, wtedy doktorant w\u00a0Rochester, prowadzi\u0142 prywatn\u0105 list\u0119 zachowa\u0144, kt\u00f3rych nie da\u0142o si\u0119 wyja\u015bni\u0107 modelem racjonalnym. Nazwa\u0142 j\u0105\u00a0<strong>list\u0105 \u201ezachowa\u0144 niepoprawnych&#8221;<\/strong>. Z\u00a0tej listy wyros\u0142a ca\u0142a dziedzina.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman opisuje w\u00a0\u201ePu\u0142apkach my\u015blenia&#8221; moment za\u0142o\u017cycielski. Thaler zauwa\u017cy\u0142, \u017ce\u00a0pewien profesor ekonomii, znawca win, nie chce sprzeda\u0107 butelki za\u00a0100 dolar\u00f3w, cho\u0107 sam nigdy nie zap\u0142aci\u0142by za\u00a0ni\u0105 wi\u0119cej ni\u017c 35. <strong>Standardowa teoria m\u00f3wi, \u017ce\u00a0to\u00a0niemo\u017cliwe. Rzeczywisto\u015b\u0107 m\u00f3wi: to\u00a0norma.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nagrody Nobla wyznaczaj\u0105 kolejne etapy legitymizacji:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>1978<\/strong>\u00a0Herbert Simon, ograniczona racjonalno\u015b\u0107.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>2002<\/strong>\u00a0Daniel Kahneman, wraz z\u00a0Vernonem Smithem, za\u00a0integracj\u0119 psychologii z\u00a0ekonomi\u0105.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>2013<\/strong>\u00a0Robert Shiller, finanse behawioralne i\u00a0ba\u0144ki spekulacyjne.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>2017<\/strong>\u00a0Richard Thaler, rachunkowo\u015b\u0107 umys\u0142owa, samokontrola i\u00a0preferencje spo\u0142eczne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u00a02010 roku rz\u0105d Wielkiej Brytanii powo\u0142a\u0142 <strong>Behavioural Insights Team<\/strong>, potocznie zwany <strong>Nudge Unit<\/strong>. Dzi\u015b podobne zespo\u0142y dzia\u0142aj\u0105 w\u00a0kilkudziesi\u0119ciu krajach, w\u00a0Banku \u015awiatowym, w\u00a0ONZ i\u00a0w\u00a0setkach korporacji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biznes do\u0142\u0105czy\u0142 do\u00a0tego wy\u015bcigu z\u00a0op\u00f3\u017anieniem, ale z\u00a0impetem. Pow\u00f3d jest prozaiczny. Firmami kieruj\u0105 ludzie, a\u00a0ich pracownicy i\u00a0klienci r\u00f3wnie\u017c s\u0105\u00a0lud\u017ami.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">System 1\u00a0i\u00a0System 2: dwie pr\u0119dko\u015bci my\u015blenia<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najbardziej u\u017cyteczny model mentalny w\u00a0ca\u0142ej dziedzinie pochodzi z\u00a0\u201ePu\u0142apek my\u015blenia&#8221; Kahnemana. To\u00a0rozr\u00f3\u017cnienie na\u00a0dwa systemy przetwarzania informacji, spopularyzowane przez niego, a\u00a0rozwijane wcze\u015bniej przez Keitha Stanovicha i\u00a0Richarda Westa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>System 1<\/strong>&nbsp;dzia\u0142a szybko, automatycznie, bez wysi\u0142ku i\u00a0bez poczucia kontroli. Rozpoznaje twarze. Ko\u0144czy fraz\u0119 \u201echleb i&#8230;&#8221;. Wyczuwa wrogo\u015b\u0107 w\u00a0g\u0142osie. Ocenia cen\u0119 jako \u201edrog\u0105&#8221; w\u00a0u\u0142amku sekundy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>System 2<\/strong>&nbsp;dzia\u0142a wolno, sekwencyjnie, z\u00a0wysi\u0142kiem. Mno\u017cy 17\u00a0przez 24. Por\u00f3wnuje dwie oferty leasingu. Pisze strategi\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzy fakty operacyjne, kt\u00f3re maj\u0105 znaczenie dla ka\u017cdego mened\u017cera:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>System 2\u00a0jest leniwy<\/strong>. Zwykle akceptuje propozycje Systemu 1\u00a0bez weryfikacji.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>System 2\u00a0ma\u00a0ograniczon\u0105 pojemno\u015b\u0107.<\/strong> Pod presj\u0105 czasu, zm\u0119czenia i\u00a0obci\u0105\u017cenia poznawczego oddaje pole.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>System 1\u00a0nie potrafi si\u0119 wy\u0142\u0105czy\u0107. <\/strong>Nawet gdy wiesz o\u00a0iluzji, nadal j\u0105\u00a0widzisz.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0dlatego szkolenia z\u00a0\u201emy\u015blenia krytycznego&#8221; maj\u0105 tak s\u0142abe efekty. Nie da\u00a0si\u0119 przekona\u0107 Systemu 1\u00a0argumentem. Mo\u017cna natomiast zmieni\u0107 \u015brodowisko, w\u00a0kt\u00f3rym on\u00a0dzia\u0142a. Ca\u0142a praktyczna ekonomia behawioralna w\u00a0biznesie sprowadza si\u0119 do\u00a0tej jednej decyzji projektowej. Czy chcesz walczy\u0107 z\u00a0Systemem 1\u00a0klienta i\u00a0pracownika, czy chcesz z\u00a0nim wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Mapa b\u0142\u0119d\u00f3w poznawczych: dwana\u015bcie mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re kosztuj\u0105 firmy najwi\u0119cej<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Heurystyki to\u00a0skr\u00f3ty my\u015blowe<\/strong>. Zwykle dzia\u0142aj\u0105. Czasem prowadz\u0105 do\u00a0systematycznych b\u0142\u0119d\u00f3w, zwanych zniekszta\u0142ceniami poznawczymi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1. Zakotwiczenie (anchoring)<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwsza liczba, kt\u00f3r\u0105 zobaczysz, zniekszta\u0142ca ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 ocen\u0119. Nawet je\u015bli jest zupe\u0142nie przypadkowa. Dan Ariely w\u00a0\u201ePot\u0119dze irracjonalno\u015bci&#8221; opisuje eksperyment z\u00a0ostatnimi dwiema cyframi numeru ubezpieczenia. Studenci zapisywali je, a\u00a0potem licytowali produkty. Osoby z\u00a0wy\u017cszymi cyframi oferowa\u0142y nawet kilkakrotnie wi\u0119cej za\u00a0ten sam przedmiot. Ariely nazwa\u0142 to\u00a0\u201e<strong>arbitraln\u0105 sp\u00f3jno\u015bci\u0105<\/strong>&#8220;. Punkt wyj\u015bcia jest przypadkowy, ale p\u00f3\u017aniejsze decyzje s\u0105\u00a0wzgl\u0119dem niego konsekwentne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman opisuje jeszcze prostszy przyk\u0142ad. W\u00a0supermarkecie w\u00a0Sioux City tabliczka \u201elimit 12\u00a0puszek na\u00a0klienta&#8221; podwoi\u0142a \u015bredni zakup w\u00a0por\u00f3wnaniu z\u00a0promocj\u0105 bez limitu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zastosowanie:<\/strong>&nbsp;cennik, kolejno\u015b\u0107 ofert, pierwsza propozycja w\u00a0negocjacjach, wide\u0142ki wynagrodze\u0144.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">2. Dost\u0119pno\u015b\u0107<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oceniamy prawdopodobie\u0144stwo wed\u0142ug \u0142atwo\u015bci, z\u00a0jak\u0105 przychodz\u0105 nam do\u00a0g\u0142owy przyk\u0142ady. Po\u00a0g\u0142o\u015bnej awarii wszyscy inwestuj\u0105 w\u00a0niezawodno\u015b\u0107. Po\u00a0g\u0142o\u015bnym wycieku danych wszyscy inwestuj\u0105 w\u00a0bezpiecze\u0144stwo. Nie dlatego, \u017ce\u00a0ryzyko wzros\u0142o, tylko dlatego, \u017ce\u00a0sta\u0142o si\u0119 wyobra\u017calne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Koszt biznesowy:<\/strong>&nbsp;bud\u017cety ryzyka alokowane wed\u0142ug emocji, a\u00a0nie danych.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">3. Reprezentatywno\u015b\u0107<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oceniamy przynale\u017cno\u015b\u0107 do\u00a0kategorii wed\u0142ug podobie\u0144stwa do\u00a0stereotypu, ignoruj\u0105c cz\u0119sto\u015b\u0107 bazow\u0105. Kandydat \u201ewygl\u0105da na\u00a0lidera&#8221;, wi\u0119c dostaje prac\u0119. Startup \u201ewygl\u0105da jak wczesny Airbnb&#8221;, wi\u0119c dostaje rund\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">4. Nadmierna pewno\u015b\u0107 siebie<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najlepiej udokumentowane zniekszta\u0142cenie w\u00a0\u015bwiecie zarz\u0105dzania. Mened\u017cerowie systematycznie zawy\u017caj\u0105 trafno\u015b\u0107 swoich prognoz i\u00a0zani\u017caj\u0105 rozrzut mo\u017cliwych wynik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">5. B\u0142\u0105d planowania<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Projekty trwaj\u0105 d\u0142u\u017cej i\u00a0kosztuj\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c zak\u0142adano. Zawsze. Bent Flyvbjerg udokumentowa\u0142 to\u00a0na\u00a0setkach du\u017cych inwestycji infrastrukturalnych. Brytyjski Green Book, oficjalny podr\u0119cznik oceny inwestycji publicznych, wprowadzi\u0142 z\u00a0tego powodu obowi\u0105zkowe korekty na\u00a0\u201eoptimism bias&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">6. Efekt potwierdzenia <\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Szukamy danych, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105 hipotez\u0119, i\u00a0pomijamy te, kt\u00f3re jej przecz\u0105. W\u00a0firmie objawia si\u0119 to\u00a0jako badanie rynku, kt\u00f3re zawsze potwierdza pomys\u0142 prezesa.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">7. Efekt pewno\u015bci wstecznej <\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po\u00a0fakcie wszystko wydaje si\u0119 oczywiste. Efekt uboczny: niesprawiedliwa ocena decyzji podj\u0119tych w\u00a0warunkach niepewno\u015bci. Karzemy ludzi za\u00a0z\u0142y wynik, a\u00a0nie za\u00a0z\u0142y proces.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">8. Awersja do\u00a0straty<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u00a0tym za\u00a0chwil\u0119 osobno. To\u00a0najwa\u017cniejszy mechanizm z\u00a0ca\u0142ej listy!<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">9. Utopione koszty<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kontynuujemy nierentowne projekty, bo\u00a0ju\u017c w\u00a0nie zainwestowali\u015bmy. Ekonomicznie koszt poniesiony jest nieodwracalny i\u00a0nie powinien wp\u0142ywa\u0107 na\u00a0decyzj\u0119. Psychologicznie wp\u0142ywa na\u00a0ni\u0105 bardziej ni\u017c cokolwiek innego.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">10. Status quo<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Domy\u015blne rozwi\u0105zanie wygrywa, bo\u00a0zmiana wymaga wysi\u0142ku, namys\u0142u i\u00a0wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">11. Efekt ramowania<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta\u00a0sama informacja przedstawiona inaczej daje inne decyzje.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">12. Efekt afektu<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Emocjonalna reakcja na\u00a0obiekt kszta\u0142tuje ocen\u0119 jego korzy\u015bci i\u00a0ryzyka. Lubi\u0119 mark\u0119, wi\u0119c uwa\u017cam j\u0105\u00a0za\u00a0bezpieczniejsz\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Teoria perspektywy: dlaczego strata boli mocniej ni\u017c cieszy zysk<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0j\u0105dro ca\u0142ej dziedziny. Teoria opracowana w\u00a01979 roku przez Kahnemana i\u00a0Tversky&#8217;ego. Klasyczna ekonomia zak\u0142ada, \u017ce\u00a0oceniamy stany posiadania. Teoria perspektywy m\u00f3wi co\u015b innego. Oceniamy\u00a0<strong>zmiany wzgl\u0119dem punktu odniesienia<\/strong>. Niesie to\u00a0za\u00a0sob\u0105 3\u00a0konsekwencje:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Po\u00a0pierwsze, punkt odniesienia jest zmienny.<\/strong>&nbsp;5000 z\u0142otych premii to\u00a0sukces, je\u015bli spodziewa\u0142e\u015b si\u0119 3000. To\u00a0pora\u017cka, je\u015bli spodziewa\u0142e\u015b si\u0119 8000. Ta\u00a0sama kwota, przeciwne emocje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Po\u00a0drugie, straty wa\u017c\u0105 mniej wi\u0119cej dwa razy wi\u0119cej ni\u017c zyski o\u00a0tej samej warto\u015bci.<\/strong>&nbsp;Wsp\u00f3\u0142czynnik awersji do\u00a0straty szacowano zwykle w\u00a0przedziale od\u00a01,5\u00a0do\u00a02,5.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Po\u00a0trzecie, jeste\u015bmy niech\u0119tni ryzyku w\u00a0domenie zysk\u00f3w i\u00a0sk\u0142onni do\u00a0ryzyka w\u00a0domenie strat.<\/strong>&nbsp;Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ju\u017c traci, zaczyna gra\u0107 ostrzej. Ta\u00a0jedna obserwacja wyja\u015bnia wi\u0119kszo\u015b\u0107 katastrof w\u00a0tradingu i\u00a0spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 katastrof w\u00a0zarz\u0105dzaniu projektami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman podaje w\u00a0\u201ePu\u0142apkach my\u015blenia&#8221; przyk\u0142ad, kt\u00f3ry ka\u017cdy mened\u017cer zna z\u00a0\u017cycia. Praca A: 12\u00a0dni urlopu wi\u0119cej. Praca B: 10\u00a0000 dolar\u00f3w rocznie wi\u0119cej. Osoba na\u00a0stanowisku z\u00a0d\u0142ugim urlopem nie zamieni go\u00a0na\u00a0pieni\u0105dze. Osoba z\u00a0wysok\u0105 pensj\u0105 nie zamieni jej na\u00a0urlop. Obie zostaj\u0105, gdzie s\u0105. Straty przewa\u017caj\u0105, bo\u00a0liczone s\u0105\u00a0od\u00a0r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w odniesienia.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Efekt posiadania: kubki, kt\u00f3re nagle staj\u0105 si\u0119 cenne<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman, Jack Knetsch i\u00a0Thaler przeprowadzili w\u00a01990 roku klasyczny eksperyment. Po\u0142owa student\u00f3w dosta\u0142a uniwersyteckie kubki. Potem uruchomiono rynek. Standardowa ekonomia przewiduje, \u017ce\u00a0oko\u0142o po\u0142owa kubk\u00f3w zmieni w\u0142a\u015bciciela. Rzeczywisto\u015b\u0107 pokazuje, \u017ce\u00a0obroty by\u0142y minimalne. Posiadacze \u017c\u0105dali za\u00a0kubek mniej wi\u0119cej <strong>dwa razy wi\u0119cej<\/strong>, ni\u017c nieposiadacze byli gotowi zap\u0142aci\u0107. Godzina posiadania wystarczy\u0142a, \u017ceby podwoi\u0107 wycen\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zastosowania biznesowe efektu posiadania:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Okresy pr\u00f3bne i\u00a0darmowe okresy testowe.<\/strong> Po\u00a030\u00a0dniach produkt jest \u201em\u00f3j&#8221;. Rezygnacja to\u00a0strata, nie oszcz\u0119dno\u015b\u0107.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Zwrot 30\u00a0dni bez pyta\u0144. <\/strong>Podnosi konwersj\u0119 nie tylko przez redukcj\u0119 ryzyka, ale przez uruchomienie poczucia w\u0142asno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Personalizacja i\u00a0konfiguratory. <\/strong>Skonfigurowany samoch\u00f3d ju\u017c nale\u017cy do\u00a0klienta.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Programy lojalno\u015bciowe ze\u00a0statusami. <\/strong>Utrata statusu srebrnego boli bardziej, ni\u017c cieszy\u0142o jego zdobycie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Utopione koszty i\u00a0eskalacja zaanga\u017cowania<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Barry Staw opisa\u0142 w\u00a01976 roku zjawisko eskalacji zaanga\u017cowania w\u00a0pracy o\u00a0wymownym tytule \u201eKnee-deep in\u00a0the Big Muddy&#8221;. Im\u00a0wi\u0119cej zainwestowali\u015bmy w\u00a0nietrafion\u0105 decyzj\u0119, tym ch\u0119tniej dok\u0142adamy kolejne \u015brodki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mechanizm jest podw\u00f3jny. Ekonomiczny (nie chcemy \u201ezmarnowa\u0107&#8221; wydanego) i\u00a0to\u017csamo\u015bciowy (przyznanie si\u0119 do\u00a0b\u0142\u0119du zagra\u017ca obrazowi siebie jako kompetentnego decydenta).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Antidotum organizacyjne:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Rozdzielenie osoby, kt\u00f3ra rekomendowa\u0142a projekt, od\u00a0osoby, kt\u00f3ra decyduje o\u00a0jego kontynuacji.<\/li>\n\n\n\n<li>Ustalanie kryteri\u00f3w zamkni\u0119cia\u00a0<strong>przed<\/strong>\u00a0startem, nie w\u00a0trakcie.<\/li>\n\n\n\n<li>Kwartalny przegl\u0105d portfela projekt\u00f3w pytaniem: \u201eGdyby\u015bmy dzi\u015b nie mieli tego projektu, czy zacz\u0119liby\u015bmy go\u00a0od\u00a0zera?&#8221;.<\/li>\n\n\n\n<li>Nagradzanie za\u00a0zamkni\u0119cie z\u0142ego projektu, a\u00a0nie tylko za\u00a0dowiezienie dobrego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Efekt ramowania: te\u00a0same fakty, inne decyzje<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tversky i\u00a0Kahneman opublikowali w\u00a01981 roku w\u00a0\u201eScience&#8221; eksperyment znany jako \u201e<strong>problem azjatyckiej choroby<\/strong>&#8220;. Uczestnikom przedstawiono program walki z\u00a0epidemi\u0105 zagra\u017caj\u0105c\u0105 600 osobom. W\u00a0wersji \u201ezyskowej&#8221; opcja pewna brzmia\u0142a: uratujemy 200 os\u00f3b. W\u00a0wersji \u201estratnej&#8221;: 400 os\u00f3b umrze.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0dok\u0142adnie ten sam wynik. Odpowiedzi by\u0142y radykalnie r\u00f3\u017cne. Przy ramie zysku dominowa\u0142 wyb\u00f3r opcji pewnej. Przy ramie straty dominowa\u0142 wyb\u00f3r ryzyka.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ramowanie w\u00a0praktyce biznesowej<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">We\u017a dowolny komunikat, kt\u00f3ry wysy\u0142asz klientowi lub zarz\u0105dowi. Prawie zawsze da\u00a0si\u0119 go\u00a0zapisa\u0107 na\u00a0dwa sposoby. Wyb\u00f3r mi\u0119dzy nimi to\u00a0decyzja biznesowa, nie stylistyczna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Oszcz\u0119dno\u015b\u0107 kontra utrata.<\/strong>&nbsp;\u201eOszcz\u0119dzisz 200 z\u0142\u00a0miesi\u0119cznie&#8221; i\u00a0\u201eTracisz 2400 z\u0142\u00a0rocznie&#8221; opisuj\u0105 dok\u0142adnie t\u0119\u00a0sam\u0105 kwot\u0119. Pierwsza wersja brzmi przyjemnie i\u00a0nie zmusza do\u00a0niczego. Druga uruchamia awersj\u0119 do\u00a0straty i\u00a0realnie popycha do\u00a0dzia\u0142ania. Rama straty jest mocniejszym motorem, gdy chcesz, \u017ceby kto\u015b ruszy\u0142 si\u0119 z\u00a0miejsca. P\u0142aci si\u0119 za\u00a0to\u00a0jednak dyskomfortem odbiorcy, wi\u0119c nie nadu\u017cywaj jej wobec sta\u0142ych klient\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Skuteczno\u015b\u0107 kontra ryzyko pora\u017cki.<\/strong>&nbsp;\u201e90\u00a0procent skuteczno\u015bci&#8221; i\u00a0\u201e1\u00a0na\u00a010\u00a0przypadk\u00f3w nieudany&#8221; to\u00a0identyczna statystyka. Pierwsza wersja podnosi akceptacj\u0119 propozycji. Druga podnosi czujno\u015b\u0107 i\u00a0sk\u0142ania do\u00a0zadawania pyta\u0144. Rama zysku sprawdza si\u0119 tam, gdzie chcesz zbudowa\u0107 zaufanie do\u00a0rozwi\u0105zania. Rama straty sprawdza si\u0119 tam, gdzie odbiorca musi realnie rozwa\u017cy\u0107 ryzyko, na\u00a0przyk\u0142ad przy decyzjach o\u00a0du\u017cej stawce lub przy obowi\u0105zku informacyjnym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zysk kontra unikni\u0119cie erozji.<\/strong>&nbsp;\u201eProjekt da\u00a03\u00a0procent mar\u017cy&#8221; i\u00a0\u201eProjekt zapobiegnie utracie 3\u00a0procent mar\u017cy&#8221; maj\u0105 t\u0119\u00a0sam\u0105 warto\u015b\u0107 w\u00a0arkuszu. Przed zarz\u0105dem druga wersja przechodzi znacznie \u0142atwiej. Pow\u00f3d jest czysto psychologiczny. Cz\u0142onkowie zarz\u0105du broni\u0105 stanu posiadania mocniej, ni\u017c goni\u0105 za\u00a0przyrostem. To\u00a0jedna z\u00a0najbardziej praktycznych umiej\u0119tno\u015bci w\u00a0komunikacji wewn\u0119trznej. Zanim z\u0142o\u017cysz wniosek inwestycyjny, sprawd\u017a, czy da\u00a0si\u0119 go\u00a0uczciwie opisa\u0107 jako obron\u0119 czego\u015b, co\u00a0firma ju\u017c ma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Rabat kontra dop\u0142ata.<\/strong>&nbsp;\u201eRabat za\u00a0p\u0142atno\u015b\u0107 got\u00f3wk\u0105&#8221; i\u00a0\u201eDop\u0142ata za\u00a0p\u0142atno\u015b\u0107 kart\u0105&#8221; prowadz\u0105 do\u00a0identycznego rachunku. Rabat jest przyjmowany bez oporu. Dop\u0142ata wywo\u0142uje irytacj\u0119 i\u00a0poczucie niesprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0jedno z\u00a0najstarszych praktycznych zastosowa\u0144 tej wiedzy. Lobby kart kredytowych w\u00a0Stanach Zjednoczonych walczy\u0142o o\u00a0to, \u017ceby r\u00f3\u017cnica cenowa by\u0142a komunikowana w\u0142a\u015bnie jako rabat za\u00a0got\u00f3wk\u0119, a\u00a0nie dop\u0142ata za\u00a0kart\u0119. Ekonomicznie identyczne. Psychologicznie przepa\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Regu\u0142a, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna z\u00a0tego wyprowadzi\u0107, jest kr\u00f3tka. To, co\u00a0ma\u00a0zosta\u0107 zaakceptowane bez oporu, ubieraj w\u00a0ram\u0119 zysku. To, co\u00a0ma\u00a0wywo\u0142a\u0107 ruch, ubieraj w\u00a0ram\u0119 straty. I\u00a0nigdy nie zmuszaj klienta, \u017ceby sam wykona\u0142 przeliczenie z\u00a0jednej ramy na\u00a0drug\u0105, bo\u00a0zrobi je\u00a0na\u00a0Twoj\u0105 niekorzy\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zasada operacyjna:<\/strong>&nbsp;nigdy nie komunikuj podwy\u017cki jako \u201ezabrania czego\u015b, co\u00a0klient ma&#8221;. Komunikuj j\u0105\u00a0jako powr\u00f3t do\u00a0standardu po\u00a0okresie promocji albo jako now\u0105, lepsz\u0105 konfiguracj\u0119 oferty.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1494\" height=\"841\" src=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/modern-workspace-technology-interior-design-concept-edited.webp\" alt=\"perswazja\" class=\"wp-image-2156\" srcset=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/modern-workspace-technology-interior-design-concept-edited.webp 1494w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/modern-workspace-technology-interior-design-concept-edited-768x432.webp 768w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/modern-workspace-technology-interior-design-concept-edited-1440x811.webp 1440w\" sizes=\"auto, (max-width: 1494px) 100vw, 1494px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Rachunkowo\u015b\u0107 umys\u0142owa: dlaczego pieni\u0105dze nie s\u0105\u00a0jednakowe<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Thaler dosta\u0142 Nobla mi\u0119dzy innymi za\u00a0t\u0119\u00a0koncepcj\u0119<\/strong>. Ludzie nie traktuj\u0105 pieni\u0119dzy jako jednorodnego zasobu. Dziel\u0105 je\u00a0na\u00a0mentalne \u201ekoperty&#8221; i\u00a0stosuj\u0105 wobec ka\u017cdej inne regu\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Klasyczny przyk\u0142ad Kahnemana. Idziesz do\u00a0teatru z\u00a0biletem za\u00a0200 z\u0142otych. Gubisz bilet. Czy kupisz nowy? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u00f3wi \u201enie&#8221;. Wersja druga: idziesz kupi\u0107 bilet przy kasie i\u00a0gubisz po\u00a0drodze 200 z\u0142otych w\u00a0got\u00f3wce. Czy kupisz bilet? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u00f3wi \u201etak&#8221;. <strong>Strata identyczna. Konto mentalne inne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Konsekwencje dla biznesu:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Segregacja zysk\u00f3w, integracja strat.<\/strong>\u00a0Rozdzielaj dobre wiadomo\u015bci (osobne prezenty, osobne bonusy funkcjonalne w\u00a0ofercie), \u0142\u0105cz z\u0142e wiadomo\u015bci w\u00a0jeden komunikat.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Wliczaj drobne straty w\u00a0wi\u0119ksze zyski.<\/strong>\u00a0Koszt dostawy wliczony w\u00a0cen\u0119 produktu boli mniej ni\u017c osobna pozycja przy kasie.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Abonament pokonuje p\u0142atno\u015b\u0107 jednostkow\u0105.<\/strong>\u00a0Prelec i\u00a0Loewenstein opisali w\u00a01998 roku \u201eb\u00f3l p\u0142acenia&#8221;. P\u0142atno\u015b\u0107 abonamentowa oddziela moment konsumpcji od\u00a0momentu b\u00f3lu. Dlatego all inclusive smakuje lepiej ni\u017c to\u00a0samo jedzenie p\u0142atne osobno.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u201eKoszt dzienny&#8221; zmienia percepcj\u0119.<\/strong>\u00a01200 z\u0142otych rocznie brzmi jak wydatek. 3,30\u00a0z\u0142otego dziennie brzmi jak drobiazg. To\u00a0ta\u00a0sama kwota w\u00a0innej kopercie mentalnej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Thaler opisuje w\u00a0\u201eZachowaniach niepoprawnych&#8221; praktyczne wdro\u017cenie tej wiedzy w\u00a0o\u015brodku narciarskim Greek Peak pod Ithak\u0105. Firma potrzebowa\u0142a podnie\u015b\u0107 ceny, ale nie mog\u0142a zr\u00f3wna\u0107 si\u0119 z\u00a0presti\u017cowymi kurortami Vermont. Rozwi\u0105zaniem by\u0142y karnety wielodniowe z\u00a0rabatem oraz kupony, kt\u00f3re oddziela\u0142y moment zakupu od\u00a0momentu jazdy. Klienci p\u0142acili wi\u0119cej i\u00a0byli bardziej zadowoleni.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Architektura wyboru i\u00a0nudge, czyli projektowanie decyzji<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Richard Thaler i\u00a0Cass Sunstein w\u00a0ksi\u0105\u017cce \u201eImpuls&#8221; (oryg. \u201eNudge&#8221;) wprowadzili dwa poj\u0119cia, kt\u00f3re zrobi\u0142y karier\u0119 na\u00a0ca\u0142ym \u015bwiecie:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Architektura wyboru<\/strong>&nbsp;to\u00a0spos\u00f3b, w\u00a0jaki prezentowane s\u0105\u00a0opcje. Nie da\u00a0si\u0119 jej unikn\u0105\u0107. Nie istnieje \u201eneutralny&#8221; formularz, neutralna kolejno\u015b\u0107 w\u00a0menu ani neutralny uk\u0142ad p\u00f3\u0142ki. Kto\u015b zawsze podejmuje te\u00a0decyzje. Pytanie brzmi tylko, czy robi to\u00a0\u015bwiadomie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nudge (impuls)<\/strong>&nbsp;to\u00a0element architektury wyboru, kt\u00f3ry zmienia zachowanie w\u00a0przewidywalny spos\u00f3b, nie zakazuj\u0105c \u017cadnej opcji i\u00a0nie zmieniaj\u0105c istotnie bod\u017ac\u00f3w ekonomicznych. Owoce na\u00a0wysoko\u015bci wzroku to\u00a0nudge. Zakaz sprzeda\u017cy czips\u00f3w to\u00a0nie nudge.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Autorzy nazwali swoj\u0105 filozofi\u0119&nbsp;<strong>libertaria\u0144skim paternalizmem<\/strong>. Zachowaj wolno\u015b\u0107 wyboru, ale ustaw domy\u015blne rozwi\u0105zanie tak, \u017ceby s\u0142u\u017cy\u0142o samemu wybieraj\u0105cemu.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Domy\u015blne opcje: najsilniejsze narz\u0119dzie, jakie masz<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Brigitte Madrian i\u00a0Dennis Shea opublikowali w\u00a02001 roku analiz\u0119 ameryka\u0144skiego planu emerytalnego 401(k). Po\u00a0zmianie zapisu z\u00a0dobrowolnego na\u00a0automatyczny (z\u00a0mo\u017cliwo\u015bci\u0105 rezygnacji) uczestnictwo nowych pracownik\u00f3w wzros\u0142o z\u00a0oko\u0142o 49\u00a0procent do\u00a0oko\u0142o 86\u00a0procent. Nie zmieni\u0142 si\u0119 ani jeden z\u0142oty w\u00a0warunkach finansowych. Zmieni\u0142o si\u0119 tylko domy\u015blne ustawienie. Dlaczego domy\u015blna opcja dzia\u0142a tak mocno? Kahneman wskazuje trzy powody. Jest odbierana jako norma i\u00a0rekomendacja. Odej\u015bcie od\u00a0niej wymaga aktywnego dzia\u0142ania. Aktywne dzia\u0142anie niesie ryzyko \u017calu, kt\u00f3rego bierno\u015b\u0107 nie niesie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Praktyczna lista kontrolna domy\u015blnych ustawie\u0144 w\u00a0Twojej firmie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Kt\u00f3ry plan jest zaznaczony na\u00a0stronie cennika?<\/li>\n\n\n\n<li>Jaka jest domy\u015blna cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 rozliczenia (miesi\u0119czna czy roczna)?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy odnowienie subskrypcji jest automatyczne?<\/li>\n\n\n\n<li>Jaka opcja dostawy jest zaznaczona?<\/li>\n\n\n\n<li>Jakie szkolenia s\u0105\u00a0domy\u015blnie przypisane nowemu pracownikowi?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy spotkanie w\u00a0kalendarzu domy\u015blnie trwa 30\u00a0czy 60\u00a0minut?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy urlop jest domy\u015blnie zaplanowany, czy trzeba o\u00a0niego wnioskowa\u0107?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ka\u017cde z\u00a0tych ustawie\u0144 to\u00a0decyzja biznesowa o\u00a0realnej warto\u015bci pieni\u0119\u017cnej.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u201eJutro oszcz\u0119dzaj wi\u0119cej&#8221;: mistrzowski przyk\u0142ad projektowania<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Thaler i\u00a0Benartzi zaprojektowali program Save More Tomorrow, opisany w\u00a02004 roku w\u00a0\u201eJournal of\u00a0Political Economy&#8221;. Uderza on\u00a0jednocze\u015bnie w\u00a0trzy mechanizmy psychologiczne.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Awersja do\u00a0straty<\/strong>: sk\u0142adka ro\u015bnie tylko przy podwy\u017cce pensji, wi\u0119c pracownik nigdy nie widzi spadku wyp\u0142aty netto.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Niecierpliwo\u015b\u0107<\/strong>: zobowi\u0105zanie dotyczy przysz\u0142o\u015bci, nie tera\u017aniejszo\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Inercja<\/strong>: raz zapisany pracownik zostaje w\u00a0programie automatycznie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wynik pokazuje, \u017ce\u00a0w\u00a0badanej firmie \u015brednia stopa oszcz\u0119dzania uczestnik\u00f3w wzros\u0142a z\u00a0oko\u0142o 3,5\u00a0procent do\u00a0oko\u0142o 13,6\u00a0procent w\u00a0ci\u0105gu czterech podwy\u017cek.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0wzorzec do\u00a0skopiowania w\u00a0ka\u017cdym obszarze, gdzie potrzebujesz stopniowej zmiany zachowania. Wzrost cel\u00f3w sprzeda\u017cowych. Wdra\u017canie nowych standard\u00f3w jako\u015bci. Redukcja koszt\u00f3w. Zawsze: zobowi\u0105zanie dzi\u015b, wykonanie jutro, wzrost powi\u0105zany z\u00a0korzy\u015bci\u0105, wyj\u015bcie dobrowolne.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Frameworki, kt\u00f3re mo\u017cesz wdro\u017cy\u0107 &#8220;ad\u00a0hoc&#8221;<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>EAST<\/strong>&nbsp;(Behavioural Insights Team). Chcesz zmieni\u0107 zachowanie? Uczy\u0144 je:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Easy<\/strong>\u00a0(\u0142atwe): usu\u0144 tarcie, upro\u015b\u0107 formularz, ustaw dobr\u0105 opcj\u0119 domy\u015bln\u0105.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Attractive<\/strong>\u00a0(atrakcyjne): przyci\u0105gnij uwag\u0119, personalizuj, poka\u017c nagrod\u0119.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Social<\/strong>\u00a0(spo\u0142eczne): poka\u017c, co\u00a0robi\u0105 inni, wykorzystaj publiczne zobowi\u0105zanie.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Timely<\/strong>\u00a0(w\u00a0odpowiednim momencie): trafiaj w\u00a0chwile otwartego okna decyzyjnego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>MINDSPACE<\/strong>&nbsp;(Dolan i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracownicy, 2010). Dziewi\u0119\u0107 d\u017awigni wp\u0142ywu: Messenger, Incentives, Norms, Defaults, Salience, Priming, Affect, Commitments, Ego.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1812\" height=\"1019\" src=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Pieniadze-edited.jpg\" alt=\"pieni\u0105dze\" class=\"wp-image-1871\" srcset=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Pieniadze-edited.jpg 1812w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Pieniadze-edited-768x432.webp 768w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Pieniadze-edited-1440x810.webp 1440w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Pieniadze-edited-1536x864.webp 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1812px) 100vw, 1812px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ekonomia behawioralna w\u00a0cenach, czyli gdzie le\u017c\u0105 najwi\u0119ksze pieni\u0105dze<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli masz wdro\u017cy\u0107 ekonomi\u0119 behawioraln\u0105 w\u00a0biznesie tylko w\u00a0jednym obszarze, wybierz ceny. Zwrot jest najszybszy i\u00a0najlepiej mierzalny. Thomas Nagle i\u00a0Georg M\u00fcller w\u00a0\u201eThe strategy and tactics of\u00a0pricing&#8221;, od\u00a0dekad standardzie w\u00a0tej dziedzinie, buduj\u0105 ca\u0142y wyw\u00f3d wok\u00f3\u0142 jednej tezy. <strong>Cena nie powinna pokrywa\u0107 koszt\u00f3w. Cena powinna zarz\u0105dza\u0107 percepcj\u0105 warto\u015bci.<\/strong> Autorzy nazywaj\u0105 to\u00a0<strong>kaskad\u0105 warto\u015bci<\/strong>. Najpierw tworzysz warto\u015b\u0107 ekonomiczn\u0105, potem j\u0105\u00a0komunikujesz, potem projektujesz struktur\u0119 ceny, polityk\u0119 cenow\u0105 i\u00a0dopiero na\u00a0ko\u0144cu poziom ceny.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Warto\u015b\u0107 referencyjna i\u00a0warto\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnicuj\u0105ca<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nagle i\u00a0Muller dziel\u0105 warto\u015b\u0107 rynkow\u0105 na\u00a0dwie cz\u0119\u015bci.\u00a0<strong>Warto\u015b\u0107 referencyjna<\/strong>\u00a0to\u00a0cena najlepszej dost\u0119pnej alternatywy dla klienta.\u00a0<strong>Warto\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnicuj\u0105ca<\/strong>\u00a0to\u00a0pieni\u0119\u017cna warto\u015b\u0107 tego, czym si\u0119 od\u00a0niej r\u00f3\u017cnisz. To\u00a0praktyczne prze\u0142o\u017cenie zasady, kt\u00f3r\u0105 Ariely formu\u0142uje inaczej. Ludzie nie maj\u0105 wewn\u0119trznego miernika warto\u015bci. Nie wiedz\u0105, ile co\u015b jest warte samo w\u00a0sobie. Oceniaj\u0105 wszystko przez por\u00f3wnanie. <strong>Je\u015bli nie zarz\u0105dzasz punktem odniesienia swojego klienta, kto\u015b inny zrobi to\u00a0za\u00a0Ciebie. Zwykle konkurent z\u00a0najni\u017csz\u0105 cen\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Efekt wabika: jedna z\u00a0najlepiej udokumentowanych sztuczek<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ariely opisa\u0142 w\u00a0\u201ePot\u0119dze irracjonalno\u015bci&#8221; eksperyment przeprowadzony na\u00a0ofercie prenumeraty \u201eThe Economist&#8221;. Istnia\u0142y dwie wersje prenumeraty:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wersja z\u00a0trzema opcjami:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Wydanie internetowe, 59\u00a0dolar\u00f3w. Wybra\u0142o 16\u00a0os\u00f3b.<\/li>\n\n\n\n<li>Wydanie papierowe, 125 dolar\u00f3w. Wybra\u0142o 0\u00a0os\u00f3b.<\/li>\n\n\n\n<li>Wydanie papierowe i\u00a0internetowe, 125 dolar\u00f3w. Wybra\u0142y 84\u00a0osoby.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wersja bez opcji drugiej (tej, kt\u00f3rej nikt nie wybra\u0142):<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Wydanie internetowe, 59\u00a0dolar\u00f3w. Wybra\u0142o 68\u00a0os\u00f3b.<\/li>\n\n\n\n<li>Pakiet za\u00a0125 dolar\u00f3w. Wybra\u0142y 32\u00a0osoby.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Usuni\u0119cie opcji, kt\u00f3rej nikt nie wybiera\u0142, zmniejszy\u0142o sprzeda\u017c dro\u017cszego pakietu o\u00a0ponad po\u0142ow\u0119. <strong>Wabik nie musi si\u0119 sprzedawa\u0107. <\/strong>On\u00a0musi sprawi\u0107, \u017ceby co\u015b innego wygl\u0105da\u0142o na\u00a0okazj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ten sam mechanizm opisuje Ariely na\u00a0przyk\u0142adzie maszynek do\u00a0chleba Williams-Sonoma. Produkt sprzedawa\u0142 si\u0119 \u017ale, dop\u00f3ki firma nie wprowadzi\u0142a modelu wi\u0119kszego i\u00a0o\u00a0po\u0142ow\u0119 dro\u017cszego. Wtedy sprzeda\u017c modelu ta\u0144szego wystrzeli\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wdro\u017cenie:<\/strong>&nbsp;w\u00a0cenniku SaaS, w\u00a0menu restauracji, w\u00a0konfiguratorze samochodu, w\u00a0pakietach us\u0142ug doradczych. Trzy poziomy, \u015brodkowy jako cel, najwy\u017cszy jako kotwica i\u00a0wabik.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Efekt &#8220;za\u00a0darmo&#8221;<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kristina Shampanier, Nina Mazar i\u00a0Ariely pokazali w\u00a02007 roku, \u017ce\u00a0zero to\u00a0nie jest po\u00a0prostu bardzo niska cena. To\u00a0osobna kategoria emocjonalna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u00a0eksperymencie uczestnicy wybierali mi\u0119dzy czekoladk\u0105 Lindt za\u00a015\u00a0cent\u00f3w a\u00a0Hershey&#8217;s\u00a0Kiss za\u00a01\u00a0cent. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wybiera\u0142a Lindta. Po\u00a0obni\u017ceniu obu cen o\u00a01\u00a0cent (Lindt 14\u00a0cent\u00f3w, Hershey&#8217;s\u00a0za\u00a0darmo) wi\u0119kszo\u015b\u0107 przerzuci\u0142a si\u0119 na\u00a0Hershey&#8217;s. R\u00f3\u017cnica cen pozosta\u0142a identyczna. Zmieni\u0142a si\u0119 tylko obecno\u015b\u0107 zera.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zastosowanie:<\/strong>&nbsp;darmowa dostawa dzia\u0142a silniej ni\u017c rabat o\u00a0tej samej warto\u015bci. Darmowy miesi\u0105c dzia\u0142a silniej ni\u017c 8\u00a0procent taniej przy rocznej p\u0142atno\u015bci. Darmowy dodatek w\u00a0pakiecie zwi\u0119ksza postrzegan\u0105 warto\u015b\u0107 ponad sw\u00f3j koszt.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Sprawiedliwo\u015b\u0107 ceny: granica, kt\u00f3rej nie wolno przekroczy\u0107<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman, Knetsch i\u00a0Thaler opublikowali w\u00a01986 roku badanie o\u00a0postrzeganej sprawiedliwo\u015bci dzia\u0142a\u0144 rynkowych. Ich klasyczny przyk\u0142ad wyst\u0119puje, gdy sklep podnosi cen\u0119 \u0142opat do\u00a0\u015bniegu nast\u0119pnego ranka po\u00a0\u015bnie\u017cycy. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych uzna\u0142a to\u00a0za\u00a0ra\u017c\u0105co niesprawiedliwe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ekonomicznie to\u00a0podr\u0119cznikowa reakcja na\u00a0wzrost popytu. Psychologicznie to\u00a0zdrada.<\/strong> Nagle i\u00a0M\u00fcller nazywaj\u0105 to\u00a0\u201eefektem sprawiedliwo\u015bci&#8221; i\u00a0traktuj\u0105 jako realne ograniczenie strategii cenowej. Firmy, kt\u00f3re je\u00a0zignorowa\u0142y, p\u0142aci\u0142y za\u00a0to\u00a0wysok\u0105 cen\u0119 wizerunkow\u0105. Uber i\u00a0jego dynamiczne mno\u017cniki podczas kryzys\u00f3w to\u00a0najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywany przypadek ostatniej dekady.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Regu\u0142a praktyczna:<\/strong>&nbsp;klienci akceptuj\u0105 wzrost ceny uzasadniony wzrostem koszt\u00f3w. Nie akceptuj\u0105 wzrostu ceny uzasadnionego wzrostem ich desperacji.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Pozosta\u0142e mechanizmy cenowe warte wdro\u017cenia<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Efekt ceny i\u00a0jako\u015bci<\/strong> &#8211; gdy przy braku informacji o\u00a0jako\u015bci cena staje si\u0119 jej sygna\u0142em. Zbyt niska cena zabija sprzeda\u017c produktu premium.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ceny ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 na\u00a09<\/strong> &#8211; czyli inaczej to\u00a0efekt lewej cyfry. 39,99\u00a0jest przetwarzane bli\u017cej trzydziestki ni\u017c czterdziestki. Dzia\u0142a dla segmentu warto\u015bciowego, szkodzi w\u00a0segmencie luksusowym.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Podzia\u0142 ceny (partycjonowanie)<\/strong>&#8211; gdy rozbicie ceny na\u00a0komponenty potrafi zwi\u0119kszy\u0107 postrzegan\u0105 warto\u015b\u0107, ale ukryte op\u0142aty na\u00a0ko\u0144cu koszyka drastycznie zwi\u0119kszaj\u0105 porzucenia.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Efekt kosztu zmiany<\/strong> &#8211; czyli im\u00a0wy\u017cszy koszt migracji, tym ni\u017csza wra\u017cliwo\u015b\u0107 cenowa. St\u0105d warto\u015b\u0107 integracji, danych historycznych i\u00a0przyzwyczaje\u0144.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Efekt wsp\u00f3\u0142dzielonego kosztu<\/strong> &#8211; klient wydaj\u0105cy cudze pieni\u0105dze (bud\u017cet firmowy) jest znacznie mniej wra\u017cliwy cenowo.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Efekt wydatku.<\/strong>\u00a0Ta\u00a0sama kwota jest inaczej oceniana w\u00a0kontek\u015bcie du\u017cego i\u00a0ma\u0142ego wydatku ca\u0142kowitego. Sk\u00f3rzana tapicerka za\u00a06000 z\u0142otych przy samochodzie za\u00a0200 000 wydaje si\u0119 drobiazgiem.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wp\u0142yw spo\u0142eczny: sze\u015b\u0107 zasad, kt\u00f3re nadal dzia\u0142aj\u0105<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Robert Cialdini w\u00a0\u201eWywieraniu wp\u0142ywu na\u00a0ludzi&#8221; skodyfikowa\u0142 mechanizmy, kt\u00f3re od\u00a0tamtej pory s\u0105\u00a0testowane w\u00a0tysi\u0105cach eksperyment\u00f3w terenowych.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Wzajemno\u015b\u0107.<\/strong>\u00a0Otrzymana przys\u0142uga tworzy zobowi\u0105zanie. Darmowa pr\u00f3bka, warto\u015bciowy raport, bezp\u0142atny audyt.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Zaanga\u017cowanie i\u00a0konsekwencja.<\/strong>\u00a0Po\u00a0ma\u0142ym publicznym zobowi\u0105zaniu ludzie dzia\u0142aj\u0105 zgodnie z\u00a0nim. St\u0105d skuteczno\u015b\u0107 mikrokonwersji i\u00a0deklaracji na\u00a0pocz\u0105tku \u015bcie\u017cki zakupowej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Dow\u00f3d spo\u0142eczny.<\/strong>\u00a0Robimy to, co\u00a0robi\u0105 podobni do\u00a0nas. Noah Goldstein, Cialdini i\u00a0Vladas Griskevicius opublikowali w\u00a02008 roku badanie hotelowych zawieszek o\u00a0r\u0119cznikach. Standardowy apel ekologiczny (\u201echro\u0144 \u015brodowisko&#8221;) wypad\u0142 wyra\u017anie s\u0142abiej ni\u017c komunikat oparty na\u00a0normie opisowej, informuj\u0105cy, \u017ce\u00a0wi\u0119kszo\u015b\u0107 go\u015bci korzysta z\u00a0r\u0119cznika ponownie. Najskuteczniejsza wersja odnosi\u0142a si\u0119 do\u00a0go\u015bci tego samego pokoju. Nie \u201eb\u0105d\u017a eko&#8221;. Tylko \u201eludzie tacy jak Ty\u00a0ju\u017c to\u00a0robi\u0105, tutaj, w\u00a0tym pokoju&#8221;.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Autorytet.<\/strong>&nbsp;Sygna\u0142y kompetencji zmieniaj\u0105 odbi\u00f3r tego samego przekazu.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Sympatia.<\/strong>&nbsp;Kupujemy od\u00a0ludzi, kt\u00f3rych lubimy i\u00a0kt\u00f3rzy s\u0105\u00a0do\u00a0nas podobni.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Niedost\u0119pno\u015b\u0107.<\/strong>\u00a0Ograniczona liczba, ograniczony czas, ograniczony dost\u0119p. Mechanizm jest dok\u0142adnie tym samym co\u00a0awersja do\u00a0straty. Rzadko\u015b\u0107 to\u00a0zapowied\u017a utraty mo\u017cliwo\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u00a0\u201ePre-swazji&#8221; Cialdini doda\u0142 si\u00f3dm\u0105 zasad\u0119:\u00a0<strong>jedno\u015b\u0107<\/strong>\u00a0(unity). Nie chodzi o\u00a0podobie\u0144stwo, tylko o\u00a0wsp\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. \u201eMy&#8221; zamiast \u201eja\u00a0i\u00a0ty&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"878\" height=\"494\" src=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Techniki-perswazji-edited.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2547\" srcset=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Techniki-perswazji-edited.jpg 878w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Techniki-perswazji-edited-768x432.webp 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 878px) 100vw, 878px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Efekt IKEA: praca buduje przywi\u0105zanie<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Michael Norton, Daniel Mochon i\u00a0Ariely opisali w\u00a02012 roku efekt, kt\u00f3ry nazwali od\u00a0szwedzkiej marki. Ludzie wyceniaj\u0105 wy\u017cej przedmioty, kt\u00f3re sami z\u0142o\u017cyli, nawet gdy efekt jest gorszy od\u00a0profesjonalnego. To\u00a0ma\u00a0dalekosi\u0119\u017cne konsekwencje organizacyjne. Zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry sam wypracowa\u0142 strategi\u0119, broni jej. Zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry dosta\u0142 strategi\u0119 z\u00a0g\u00f3ry, znajduje w\u00a0niej dziury. Nie z\u00a0powodu jako\u015bci dokumentu, tylko z\u00a0powodu udzia\u0142u w\u00a0jego tworzeniu.  Zamiast pyta\u0107 \u201ejak sprzeda\u0107 ludziom moj\u0105 decyzj\u0119&#8221;, pytaj \u201ejak sprawi\u0107, \u017ceby to\u00a0by\u0142a tak\u017ce ich decyzja&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Paradoks wyboru: ostro\u017cnie z\u00a0tym<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sheena Iyengar i\u00a0Mark Lepper opublikowali w\u00a02000 roku badanie z\u00a0d\u017cemami. Stoisko z\u00a024\u00a0rodzajami przyci\u0105ga\u0142o wi\u0119cej klient\u00f3w. Stoisko z\u00a06\u00a0rodzajami sprzedawa\u0142o wielokrotnie wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0badanie zrobi\u0142o ogromn\u0105 karier\u0119. Trzeba jednak doda\u0107 rzecz, kt\u00f3r\u0105 pomija wi\u0119kszo\u015b\u0107 poradnik\u00f3w. Metaanaliza Benjamina Scheibehenne, Rainera Greifenedera i\u00a0Petera Todda z\u00a02010 roku, obejmuj\u0105ca kilkadziesi\u0105t bada\u0144, nie znalaz\u0142a stabilnego efektu przeci\u0105\u017cenia wyborem w\u00a0og\u00f3lnej populacji bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uczciwy wniosek brzmi: <strong>nadmiar opcji szkodzi w\u00a0okre\u015blonych warunkach<\/strong>. Gdy klient nie ma\u00a0sprecyzowanych preferencji, gdy opcje s\u0105\u00a0trudne do\u00a0por\u00f3wnania i\u00a0gdy decyzja niesie ryzyko \u017calu. Wtedy upraszczaj. Gdy klient jest ekspertem i\u00a0wie, czego szuka, szeroki wyb\u00f3r pomaga.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ekonomia behawioralna w\u00a0przyw\u00f3dztwie i\u00a0decyzjach strategicznych<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do\u00a0tej pory m\u00f3wili\u015bmy o\u00a0kliencie. Teraz o\u00a0najdro\u017cszym decydencie w\u00a0firmie: o\u00a0Tobie i\u00a0Twoim zarz\u0105dzie.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Prognoza zewn\u0119trzna zamiast wewn\u0119trznej<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman opisuje anegdot\u0119 o\u00a0w\u0142asnym zespole, kt\u00f3ry pisa\u0142 podr\u0119cznik. Zapytany o\u00a0czas realizacji, zesp\u00f3\u0142 oszacowa\u0142 dwa lata. Zapytany o\u00a0statystyki podobnych projekt\u00f3w, ekspert przyzna\u0142, \u017ce\u00a0oko\u0142o 40\u00a0procent nigdy nie ko\u0144czy pracy, a\u00a0reszta potrzebuje od\u00a0siedmiu do\u00a0dziesi\u0119ciu lat. Zesp\u00f3\u0142 kontynuowa\u0142 projekt. Sko\u0144czy\u0142 go\u00a0po\u00a0o\u015bmiu latach. Nazwa\u0142 to\u00a0r\u00f3\u017cnic\u0105 mi\u0119dzy\u00a0<strong>spojrzeniem wewn\u0119trznym<\/strong>\u00a0(patrzymy na\u00a0nasz konkretny plan) a\u00a0<strong>spojrzeniem zewn\u0119trznym<\/strong> (patrzymy na\u00a0statystyki klasy podobnych projekt\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Flyvbjerg przeku\u0142 to\u00a0w\u00a0metod\u0119&nbsp;<strong>reference class forecasting<\/strong>. Zanim zaakceptujesz prognoz\u0119, znajd\u017a klas\u0119 odniesienia, sprawd\u017a rozk\u0142ad realnych wynik\u00f3w w\u00a0tej klasie i\u00a0skoryguj swoj\u0105 prognoz\u0119 o\u00a0r\u00f3\u017cnic\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Premortem: pi\u0119\u0107 minut, kt\u00f3re ratuj\u0105 miliony<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gary Klein zaproponowa\u0142 prost\u0105 technik\u0119, opisan\u0105 w\u00a0\u201eHarvard Business Review&#8221; w\u00a02007 roku. Przed podj\u0119ciem wa\u017cnej decyzji zbierz zesp\u00f3\u0142 i\u00a0powiedz: \u201eJest rok p\u00f3\u017aniej. Projekt spektakularnie si\u0119 nie uda\u0142. Napiszcie przez pi\u0119\u0107 minut histori\u0119 tej pora\u017cki&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0dzia\u0142a, bo\u00a0zmienia struktur\u0119 zadania poznawczego. Zamiast ocenia\u0107 prawdopodobie\u0144stwo (\u201eczy to\u00a0si\u0119 mo\u017ce nie uda\u0107?&#8221;), ludzie generuj\u0105 wyja\u015bnienia (\u201edlaczego si\u0119 nie uda\u0142o?&#8221;). Druga operacja jest dla umys\u0142u o\u00a0wiele \u0142atwiejsza. Dodatkowo daje spo\u0142eczne pozwolenie na\u00a0wyra\u017cenie w\u0105tpliwo\u015bci, kt\u00f3rych nikt nie chce zg\u0142asza\u0107 jako pierwszy.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">My\u015blenie grupowe i\u00a0iluzja zgody<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Irving Janis opisa\u0142 w\u00a01972 roku my\u015blenie grupowe. Sp\u00f3jna grupa pod presj\u0105 d\u0105\u017cy do\u00a0jednomy\u015blno\u015bci kosztem realistycznej oceny opcji. W\u00a0praktyce spotkania zarz\u0105du wygl\u0105da to\u00a0tak. Prezes m\u00f3wi pierwszy. Reszta dostraja si\u0119 do\u00a0jego stanowiska. Powstaje wra\u017cenie konsensusu, kt\u00f3re w\u00a0rzeczywisto\u015bci jest kaskad\u0105 informacyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Przeciwdzia\u0142anie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Zbieraj opinie na\u00a0pi\u015bmie\u00a0<strong>przed<\/strong>\u00a0spotkaniem, niezale\u017cnie od\u00a0siebie.<\/li>\n\n\n\n<li>Osoba najwy\u017csza rang\u0105 wypowiada si\u0119\u00a0<strong>ostatnia<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n<li>Wyznacz rotacyjnie rol\u0119 adwokata diab\u0142a (formalnie, \u017ceby nie by\u0142o to\u00a0koszt osobisty).<\/li>\n\n\n\n<li>G\u0142osowanie anonimowe przy decyzjach o\u00a0wysokiej stawce.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Szum: ukryty koszt niesp\u00f3jnych decyzji<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0najmniej znany, a\u00a0by\u0107 mo\u017ce najkosztowniejszy temat w\u00a0ca\u0142ej dziedzinie. Kahneman, Olivier Sibony i\u00a0Sunstein opisali go\u00a0w\u00a0ksi\u0105\u017cce \u201eSzum. Sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 b\u0142\u0119dy w\u00a0naszych decyzjach&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rozr\u00f3\u017cnienie jest proste i\u00a0genialne.&nbsp;<strong>B\u0142\u0105d systematyczny<\/strong>&nbsp;(bias) to\u00a0strza\u0142y konsekwentnie odchylone w\u00a0jedn\u0105 stron\u0119.&nbsp;<strong>Szum<\/strong>(noise) to\u00a0strza\u0142y rozrzucone przypadkowo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Firmy obsesyjnie zajmuj\u0105 si\u0119 biasem. Szum ignoruj\u0105, bo\u00a0jest niewidoczny. Nie wida\u0107 go\u00a0w\u00a0danych zbiorczych, bo\u00a0odchylenia w\u00a0przeciwne strony wzajemnie si\u0119 znosz\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Autorzy przeprowadzili w\u00a0pewnej firmie ubezpieczeniowej \u201eaudyt szumu&#8221;. Do\u015bwiadczeni underwriterzy wyceniali te\u00a0same ryzyka. Zarz\u0105d spodziewa\u0142 si\u0119 rozbie\u017cno\u015bci rz\u0119du 10\u00a0procent. Rzeczywista mediana r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy dwoma losowymi ekspertami wynios\u0142a oko\u0142o 55\u00a0procent. To\u00a0nie jest problem jednej bran\u017cy. To\u00a0samo dotyczy ocen pracowniczych, decyzji rekrutacyjnych, wycen nieruchomo\u015bci, wyrok\u00f3w s\u0105dowych i\u00a0diagnoz medycznych.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Higiena decyzyjna: sze\u015b\u0107 zasad<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Autorzy proponuj\u0105 podej\u015bcie, kt\u00f3re nazywaj\u0105 higien\u0105 decyzyjn\u0105. Nie leczy konkretnego b\u0142\u0119du. Zmniejsza rozrzut, tak jak mycie r\u0105k nie celuje w\u00a0konkretnego wirusa.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>My\u015bl statystycznie.<\/strong>\u00a0Zaczynaj od\u00a0klasy odniesienia, nie od\u00a0konkretnego przypadku.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Strukturyzuj z\u0142o\u017cone oceny.<\/strong>\u00a0Rozbij decyzj\u0119 na\u00a0niezale\u017cne wymiary i\u00a0oceniaj je\u00a0osobno.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Op\u00f3\u017aniaj intuicj\u0119.<\/strong>\u00a0Nie zakazuj jej, ale dopuszczaj dopiero po\u00a0zebraniu wszystkich danych.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Zbieraj niezale\u017cne oceny.<\/strong>\u00a0Wp\u0142yw jednej osoby na\u00a0drug\u0105 niszczy warto\u015b\u0107 informacyjn\u0105 drugiej opinii.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Preferuj oceny wzgl\u0119dne.<\/strong>\u00a0Ludzie lepiej por\u00f3wnuj\u0105 ni\u017c przypisuj\u0105 warto\u015bci bezwzgl\u0119dne.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>U\u017cywaj regu\u0142 i\u00a0algorytm\u00f3w tam, gdzie to\u00a0mo\u017cliwe.<\/strong>\u00a0Nawet prosty model liniowy zwykle bije eksperta pod wzgl\u0119dem sp\u00f3jno\u015bci.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Rekrutacja: obszar o\u00a0najwy\u017cszym poziomie szumu<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nieustrukturyzowana rozmowa kwalifikacyjna ma\u00a0bardzo nisk\u0105 trafno\u015b\u0107 prognostyczn\u0105. Mimo to\u00a0jest najpopularniejszym narz\u0119dziem selekcji na\u00a0\u015bwiecie. Pow\u00f3d jest psychologiczny. Rekruter po\u00a0rozmowie ma\u00a0silne poczucie, \u017ce\u00a0\u201epozna\u0142&#8221; kandydata. To\u00a0poczucie jest niezale\u017cne od\u00a0faktycznej trafno\u015bci oceny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wdro\u017cenie oparte na\u00a0dowodach:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Zdefiniuj 4\u00a0do\u00a06\u00a0kompetencji przed publikacj\u0105 og\u0142oszenia.<\/li>\n\n\n\n<li>Zadawaj wszystkim kandydatom te\u00a0same pytania w\u00a0tej samej kolejno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li>Oceniaj ka\u017cd\u0105 kompetencj\u0119 osobno, na\u00a0skali z\u00a0opisanymi kotwicami zachowa\u0144.<\/li>\n\n\n\n<li>Zakaz dzielenia si\u0119 wra\u017ceniami mi\u0119dzy rekruterami przed z\u0142o\u017ceniem ocen.<\/li>\n\n\n\n<li>U\u015bredniaj oceny mechanicznie, dopiero potem dyskutuj.<\/li>\n\n\n\n<li>Dodaj pr\u00f3bk\u0119 pracy (work sample). To\u00a0najlepszy pojedynczy predyktor efektywno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Motywacja i\u00a0wynagrodzenia: dlaczego premie czasem szkodz\u0105<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tu\u00a0ekonomia behawioralna wchodzi najg\u0142\u0119biej w\u00a0konflikt z\u00a0intuicj\u0105 mened\u017cersk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Efekt nadmiernego uzasadnienia<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Edward Deci wykaza\u0142 ju\u017c w\u00a01971 roku, \u017ce\u00a0nagroda pieni\u0119\u017cna za\u00a0czynno\u015b\u0107 wykonywan\u0105 z\u00a0wewn\u0119trznej motywacji potrafi t\u0119\u00a0motywacj\u0119 obni\u017cy\u0107. Mark Lepper, David Greene i\u00a0Richard Nisbett potwierdzili to\u00a0w\u00a01973 roku w\u00a0badaniu z\u00a0dzie\u0107mi i\u00a0rysowaniem. Dzieci nagradzane za\u00a0rysowanie rysowa\u0142y potem mniej spontanicznie ni\u017c dzieci nienagradzane.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deci i\u00a0Richard Ryan rozwin\u0119li to\u00a0w<strong> teori\u0119 autodeterminacji<\/strong> (Self-Determination Theory). Trwa\u0142a motywacja opiera si\u0119 na\u00a0trzech potrzebach: autonomii, kompetencji i\u00a0relacji z\u00a0innymi. Bod\u017ace zewn\u0119trzne, kt\u00f3re podwa\u017caj\u0105 autonomi\u0119, obni\u017caj\u0105 zaanga\u017cowanie nawet przy rosn\u0105cych kwotach.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kara, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 cen\u0105<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uri Gneezy i\u00a0Aldo Rustichini opublikowali w\u00a02000 roku badanie o\u00a0wymownym tytule \u201eA\u00a0fine is\u00a0a\u00a0price&#8221;. W\u00a0izraelskich \u017c\u0142obkach w\u00a0Hajfie wprowadzono kar\u0119 za\u00a0sp\u00f3\u017anione odbieranie dzieci. Liczba sp\u00f3\u017anie\u0144 wzros\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wyja\u015bnienie<\/strong>: zanim wprowadzono kar\u0119, sp\u00f3\u017anienie by\u0142o wykroczeniem wobec normy spo\u0142ecznej i\u00a0wywo\u0142ywa\u0142o wstyd. Po\u00a0wprowadzeniu op\u0142aty sta\u0142o si\u0119 us\u0142ug\u0105 z\u00a0cennikiem. Rodzice kupowali dodatkowe p\u00f3\u0142 godziny z\u00a0czystym sumieniem. Co\u00a0gorsza, po\u00a0zniesieniu kary poziom sp\u00f3\u017anie\u0144 nie wr\u00f3ci\u0142 do\u00a0punktu wyj\u015bcia. Norma spo\u0142eczna zosta\u0142a skasowana i\u00a0nie odros\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Lekcja dla mened\u017cer\u00f3w:<\/strong>&nbsp;gdy zamieniasz norm\u0119 spo\u0142eczn\u0105 na\u00a0transakcj\u0119 rynkow\u0105, zmiana jest trudna do\u00a0cofni\u0119cia. Zastan\u00f3w si\u0119 dwa razy przed wprowadzeniem op\u0142aty za\u00a0co\u015b, co\u00a0dot\u0105d regulowa\u0142a przyzwoito\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Du\u017ce stawki, du\u017ce b\u0142\u0119dy<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ariely, Gneezy, George Loewenstein i\u00a0Mazar opublikowali w\u00a02009 roku badanie przeprowadzone w\u00a0Indiach, gdzie mo\u017cliwe by\u0142o zaoferowanie bonus\u00f3w odpowiadaj\u0105cych kilkumiesi\u0119cznym zarobkom. Przy zadaniach wymagaj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie wysi\u0142ku mechanicznego wysokie bonusy pomaga\u0142y. Przy zadaniach wymagaj\u0105cych kreatywno\u015bci, pami\u0119ci i\u00a0koncentracji najwy\u017csze bonusy prowadzi\u0142y do\u00a0<strong>gorszych<\/strong>\u00a0wynik\u00f3w ni\u017c bonusy \u015brednie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mechanizm to\u00a0prawdopodobnie <strong>przeci\u0105\u017cenie uwagi i\u00a0stres zwi\u0105zany z\u00a0wysok\u0105 stawk\u0105.<\/strong> Kiedy zbyt mocno chcesz, przestajesz my\u015ble\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ramowanie premii jako unikni\u0119cia straty<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanjim Hossain i\u00a0John List przetestowali w\u00a02012 roku w\u00a0chi\u0144skiej fabryce dwa warianty tej samej premii. W\u00a0pierwszym pracownicy dostawali bonus po\u00a0osi\u0105gni\u0119ciu celu. W\u00a0drugim otrzymywali kwot\u0119 z\u00a0g\u00f3ry, z\u00a0informacj\u0105, \u017ce\u00a0zostanie odebrana przy niezrealizowaniu celu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wariant oparty na\u00a0awersji do\u00a0straty dawa\u0142 wy\u017csz\u0105 produktywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0dzia\u0142a. To\u00a0tak\u017ce balansuje na\u00a0granicy etycznej. Warto stosowa\u0107 go\u00a0w\u00a0formie transparentnej i\u00a0za\u00a0zgod\u0105 zespo\u0142u, na\u00a0przyk\u0142ad w\u00a0publicznych zobowi\u0105zaniach dobrowolnych, nie jako ukryt\u0105 manipulacj\u0119 systemem p\u0142ac.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kultura organizacyjna i\u00a0zarz\u0105dzanie zmian\u0105<\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego zmiana zawsze napotyka op\u00f3r dwa razy wi\u0119kszy, ni\u017c przewidujesz<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Awersja do\u00a0straty w\u00a0kontek\u015bcie organizacyjnym daje regu\u0142\u0119, kt\u00f3r\u0105 warto zapisa\u0107 w\u00a0kalendarzu przed ka\u017cd\u0105 reorganizacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zmiana pokazuje zyski jako abstrakcyjne i\u00a0przysz\u0142e (wy\u017csza efektywno\u015b\u0107, lepsza pozycja rynkowa). Pokazuje straty jako konkretne i\u00a0natychmiastowe (moje biurko, m\u00f3j zesp\u00f3\u0142, m\u00f3j tytu\u0142, moje kompetencje, kt\u00f3re przestaj\u0105 by\u0107 potrzebne). Zysk abstrakcyjny kontra strata konkretna, przy wsp\u00f3\u0142czynniku awersji oko\u0142o dwa. Matematyka oporu jest nieub\u0142agana.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Praktyka komunikacji zmiany opartej na\u00a0dowodach:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Nazwij straty\u00a0<strong>wprost, jako pierwszy<\/strong>. Ludzie ufaj\u0105 liderowi, kt\u00f3ry m\u00f3wi, co\u00a0trac\u0105. Nie ufaj\u0105 liderowi, kt\u00f3ry m\u00f3wi wy\u0142\u0105cznie o\u00a0szansach.<\/li>\n\n\n\n<li>Poka\u017c, co\u00a0<strong>nie<\/strong>\u00a0ulega zmianie. To\u00a0zakotwiczenie na\u00a0stabilno\u015bci obni\u017ca poziom zagro\u017cenia.<\/li>\n\n\n\n<li>Przeramuj punkt odniesienia. Por\u00f3wnuj nie do\u00a0dzisiaj, tylko do\u00a0scenariusza braku dzia\u0142ania.<\/li>\n\n\n\n<li>Daj poczucie sprawczo\u015bci w\u00a0szczeg\u00f3\u0142ach. Nawet niewielka autonomia w\u00a0sposobie wdro\u017cenia znacz\u0105co zmniejsza op\u00f3r (efekt IKEA).<\/li>\n\n\n\n<li>Podziel zmian\u0119 na\u00a0etapy z\u00a0widocznymi punktami wyj\u015bcia. Odwracalno\u015b\u0107 obni\u017ca l\u0119k.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Bezpiecze\u0144stwo psychologiczne jako warunek jako\u015bci decyzji<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Amy Edmondson opisa\u0142a w\u00a01999 roku konstrukt bezpiecze\u0144stwa psychologicznego, czyli wsp\u00f3lnego przekonania zespo\u0142u, \u017ce\u00a0mo\u017cna podj\u0105\u0107 ryzyko interpersonalne bez kary. Jej pierwotne odkrycie by\u0142o paradoksalne. Lepsze zespo\u0142y piel\u0119gniarskie raportowa\u0142y\u00a0<strong>wi\u0119cej<\/strong>\u00a0b\u0142\u0119d\u00f3w. Nie dlatego, \u017ce\u00a0pope\u0142nia\u0142y ich wi\u0119cej, tylko dlatego, \u017ce\u00a0o\u00a0nich m\u00f3wi\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0spina si\u0119 z\u00a0ca\u0142\u0105 reszt\u0105. Higiena decyzyjna, premortem, kwestionowanie za\u0142o\u017ce\u0144 i\u00a0wychwytywanie b\u0142\u0119d\u00f3w wymagaj\u0105, \u017ceby kto\u015b powiedzia\u0142 na\u00a0g\u0142os co\u015b niepopularnego. Bez bezpiecze\u0144stwa psychologicznego wszystkie te\u00a0techniki staj\u0105 si\u0119 teatrem.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"2560\" height=\"1707\" src=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Slowo-2-scaled.jpg\" alt=\"S\u0142owa\" class=\"wp-image-2609\" srcset=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Slowo-2-scaled.jpg 2560w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Slowo-2-scaled-768x512.webp 768w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Slowo-2-scaled-1440x960.webp 1440w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Slowo-2-scaled-1536x1024.webp 1536w, https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Slowo-2-scaled-2048x1366.webp 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Nudge wewn\u0105trz organizacji<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Architektura wyboru dzia\u0142a na\u00a0pracownik\u00f3w dok\u0142adnie tak samo jak na\u00a0klient\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Domy\u015blne 25\u00a0minut zamiast 30\u00a0w\u00a0kalendarzu.<\/strong>\u00a0Odzyskujesz kilka godzin tygodniowo na\u00a0ca\u0142\u0105 firm\u0119.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Domy\u015blnie zaplanowany urlop<\/strong>\u00a0zamiast urlopu na\u00a0wniosek. Realnie zmniejsza wypalenie.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Checklisty w\u00a0procesach krytycznych.<\/strong>\u00a0Atul Gawande opisa\u0142 w\u00a0\u201eManife\u015bcie skuteczno\u015bci&#8221; wdro\u017cenie chirurgicznej listy kontrolnej WHO, kt\u00f3re w\u00a0badaniu wieloo\u015brodkowym wi\u0105za\u0142o si\u0119 z\u00a0istotnym spadkiem powik\u0142a\u0144 i\u00a0\u015bmiertelno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Normy opisowe w\u00a0komunikacji wewn\u0119trznej.<\/strong>\u00a0\u201e82\u00a0procent zespo\u0142\u00f3w ju\u017c wype\u0142ni\u0142o ankiet\u0119&#8221; dzia\u0142a lepiej ni\u017c przypomnienie o\u00a0terminie.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Momenty otwarcia (fresh start effect).<\/strong>\u00a0Katherine Milkman i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracownicy pokazali, \u017ce\u00a0ludzie ch\u0119tniej podejmuj\u0105 nowe zachowania na\u00a0pocz\u0105tku tygodnia, miesi\u0105ca, kwarta\u0142u czy po\u00a0zmianie stanowiska. Planuj wdro\u017cenia na\u00a0te\u00a0daty.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Audyt sludge&#8217;u\u00a0we\u00a0w\u0142asnej firmie<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sunstein wprowadzi\u0142 poj\u0119cie\u00a0<strong>sludge<\/strong>, czyli tarcia administracyjnego, kt\u00f3re utrudnia ludziom zrobienie tego, co\u00a0chc\u0105 zrobi\u0107. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 firm ma\u00a0go\u00a0pod dostatkiem, tylko go\u00a0nie widzi. Siedmioetapowy proces zatwierdzania faktury na\u00a0200 z\u0142otych. Wniosek urlopowy w\u00a0trzech systemach. Onboarding wymagaj\u0105cy dwunastu podpis\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Jak przeprowadzi\u0107 audyt:<\/strong>&nbsp;wybierz pi\u0119\u0107 proces\u00f3w o\u00a0najwi\u0119kszej cz\u0119stotliwo\u015bci. Przejd\u017a ka\u017cdy z\u00a0nich osobi\u015bcie, klikaj\u0105c wszystko jak nowy pracownik. Policz klikni\u0119cia, pola, oczekiwania i\u00a0punkty decyzyjne. Usu\u0144 po\u0142ow\u0119. Zmierz efekt.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Negocjacje: kotwice, ramy i\u00a0sprawiedliwo\u015b\u0107<\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kto powinien z\u0142o\u017cy\u0107 pierwsz\u0105 ofert\u0119<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Klasyczna szko\u0142a negocjacji m\u00f3wi: nigdy nie podawaj liczby pierwszy. Badania nad zakotwiczeniem m\u00f3wi\u0105 co\u015b przeciwnego. Adam Galinsky i\u00a0Thomas Mussweiler wykazali w\u00a02001 roku, \u017ce\u00a0strona sk\u0142adaj\u0105ca pierwsz\u0105 ofert\u0119 zwykle uzyskuje lepszy wynik ko\u0144cowy. Pierwsza liczba ustawia zakres ca\u0142ej dyskusji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Warunek:<\/strong>&nbsp;musisz mie\u0107 wiarygodne rozeznanie w\u00a0warto\u015bci przedmiotu negocjacji. Przy du\u017cej niepewno\u015bci ryzyko zakotwiczenia si\u0119 zbyt nisko przewy\u017csza korzy\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Jak broni\u0107 si\u0119 przed cudz\u0105 kotwic\u0105<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman podaje konkretn\u0105 taktyk\u0119. Gdy druga strona rzuca absurdaln\u0105 liczb\u0119, nie odpowiadaj r\u00f3wnie absurdaln\u0105. Powstaje wtedy przepa\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie da\u00a0si\u0119 domkn\u0105\u0107. Zamiast tego przerwij ram\u0119. Zr\u00f3b scen\u0119, zagro\u017a wyj\u015bciem, jasno zakomunikuj, \u017ce\u00a0przy tej liczbie na\u00a0stole rozmowa nie ma\u00a0sensu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Galinsky i\u00a0Mussweiler proponuj\u0105 subtelniejsz\u0105 metod\u0119: \u015bwiadomie skoncentruj uwag\u0119 na\u00a0argumentach przeciwnych do\u00a0kotwicy. Pomy\u015bl o\u00a0minimalnej kwocie, jak\u0105 druga strona zaakceptowa\u0142aby, i\u00a0o\u00a0kosztach, jakie poniesie przy braku porozumienia. To\u00a0aktywuje System 2\u00a0i\u00a0os\u0142abia efekt.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Sprawiedliwo\u015b\u0107 wa\u017cniejsza od\u00a0zysku<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gra w\u00a0ultimatum udowadnia, \u017ce\u00a0ludzie odrzucaj\u0105 korzystne ekonomicznie oferty, je\u015bli uznaj\u0105 je\u00a0za\u00a0obra\u017aliwe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u00a0negocjacjach biznesowych oznacza to, \u017ce&nbsp;<strong>uzasadnienie ceny jest cz\u0119\u015bci\u0105 ceny<\/strong>. Ta\u00a0sama kwota poparta transparentnym wyja\u015bnieniem koszt\u00f3w jest akceptowana. Bez wyja\u015bnienia jest odbierana jako wykorzystanie przewagi i\u00a0zapami\u0119tywana na\u00a0lata.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ramowanie ust\u0119pstw<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ust\u0119puj w\u00a0malej\u0105cych krokach. Ust\u0119pstwa r\u00f3wne sugeruj\u0105, \u017ce\u00a0jest jeszcze zapas.<\/li>\n\n\n\n<li>Ka\u017cde ust\u0119pstwo wi\u0105\u017c z\u00a0warunkiem (wzajemno\u015b\u0107). \u201eMog\u0119 zej\u015b\u0107 o\u00a05\u00a0procent, je\u015bli podpiszemy na\u00a024\u00a0miesi\u0105ce&#8221;.<\/li>\n\n\n\n<li>Rozdzielaj korzy\u015bci (segregacja zysk\u00f3w), \u0142\u0105cz koszty (integracja strat).<\/li>\n\n\n\n<li>Ustaw agend\u0119 tak, \u017ceby najpierw om\u00f3wi\u0107 punkty \u0142atwe do\u00a0uzgodnienia. Konsekwencja i\u00a0zaanga\u017cowanie zaczynaj\u0105 wtedy pracowa\u0107 na\u00a0Twoj\u0105 korzy\u015b\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Relacje prywatne: te\u00a0same mechanizmy, wy\u017csza stawka<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekonomia behawioralna nie ko\u0144czy si\u0119 przy drzwiach biura. Te\u00a0same procesy poznawcze rz\u0105dz\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwem, przyja\u017ani\u0105 i\u00a0wychowaniem dzieci.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Regu\u0142a szczytu i\u00a0ko\u0144ca<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Donald Redelmeier i\u00a0Kahneman opublikowali w\u00a01996 roku badanie pacjent\u00f3w poddawanych kolonoskopii. Odkryli co\u015b zaskakuj\u0105cego. Zapami\u0119tana ocena b\u00f3lu nie zale\u017ca\u0142a od\u00a0jego ca\u0142kowitej sumy ani od\u00a0czasu trwania zabiegu. Zale\u017ca\u0142a od\u00a0\u015bredniej z\u00a0momentu najintensywniejszego i\u00a0z\u00a0momentu ko\u0144cowego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pacjenci, u\u00a0kt\u00f3rych zabieg przed\u0142u\u017cono o\u00a0kilka minut \u0142agodnego dyskomfortu na\u00a0ko\u0144cu, oceniali ca\u0142o\u015b\u0107 jako\u00a0<strong>mniej<\/strong> przykr\u0105. Mimo \u017ce\u00a0obiektywnie cierpieli d\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman nazwa\u0142 to\u00a0konfliktem mi\u0119dzy \u201eja\u00a0do\u015bwiadczaj\u0105cym&#8221; a\u00a0\u201eja\u00a0pami\u0119taj\u0105cym&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zastosowania:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>W\u00a0biznesie: zaprojektuj \u015bwiadomie punkt kulminacyjny i\u00a0zako\u0144czenie do\u015bwiadczenia klienta. Ostatnie 30\u00a0sekund kontaktu wa\u017cy w\u00a0pami\u0119ci wi\u0119cej ni\u017c poprzednie 30\u00a0minut.<\/li>\n\n\n\n<li>W\u00a0relacjach: nie ko\u0144cz trudnej rozmowy w\u00a0najgorszym momencie. Zako\u0144czenie definiuje wspomnienie ca\u0142o\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li>W\u00a0wychowaniu: kr\u00f3tki, dobrze zako\u0144czony wsp\u00f3lny czas bije d\u0142ugi, oboj\u0119tny.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Negatywno\u015b\u0107 ma\u00a0wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Roy Baumeister i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracownicy podsumowali w\u00a02001 roku dziesi\u0105tki bada\u0144 prac\u0105 o\u00a0tytule \u201eBad Is\u00a0stronger than good&#8221;. Zdarzenia negatywne maj\u0105 silniejszy i\u00a0trwalszy wp\u0142yw na\u00a0psychik\u0119 ni\u017c pozytywne o\u00a0por\u00f3wnywalnej intensywno\u015bci. John Gottman w\u00a0badaniach nad parami opisa\u0142 proporcj\u0119 interakcji pozytywnych do\u00a0negatywnych, przy kt\u00f3rej zwi\u0105zki funkcjonuj\u0105 dobrze. W\u00a0stabilnych parach obserwowa\u0142 j\u0105\u00a0na\u00a0poziomie oko\u0142o pi\u0119ciu do\u00a0jednego podczas konfliktu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ten sam mechanizm dzia\u0142a w\u00a0zespole. Jedna publiczna krytyka wymaga kilku sygna\u0142\u00f3w uznania, \u017ceby bilans emocjonalny si\u0119 wyr\u00f3wna\u0142.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Rachunkowo\u015b\u0107 umys\u0142owa w\u00a0domu<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pary maj\u0105 osobne konta mentalne i\u00a0zwykle o\u00a0tym nie wiedz\u0105. Jedna osoba klasyfikuje wyj\u015bcie do\u00a0restauracji jako \u201erelacja&#8221;. Druga jako \u201ejedzenie, tylko trzy razy dro\u017cej&#8221;. Konflikty o\u00a0pieni\u0105dze rzadko dotycz\u0105 kwot. Prawie zawsze dotycz\u0105 kategorii, do\u00a0jakiej dana osoba przypisuje wydatek.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Praktyka:<\/strong>&nbsp;zanim pok\u0142\u00f3cicie si\u0119 o\u00a0kwot\u0119, ustalcie kategori\u0119. \u201eCzy to\u00a0jest wydatek na\u00a0wygod\u0119, na\u00a0relacj\u0119, czy na\u00a0status?&#8221; Ta\u00a0jedna rozmowa rozbraja wi\u0119kszo\u015b\u0107 spor\u00f3w bud\u017cetowych.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Efekt posiadania w\u00a0konfliktach<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u00a0sporze ka\u017cda strona wycenia swoje ust\u0119pstwa wy\u017cej ni\u017c ust\u0119pstwa drugiej strony. To\u00a0bezpo\u015brednia konsekwencja efektu posiadania. St\u0105d typowe poczucie w\u00a0konflikcie: \u201eja\u00a0daj\u0119 z\u00a0siebie znacznie wi\u0119cej&#8221;. Obie strony maj\u0105 je\u00a0jednocze\u015bnie i\u00a0obie s\u0105\u00a0szczere.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Technika:<\/strong>&nbsp;wypisz to, co\u00a0wed\u0142ug Ciebie druga strona ust\u0105pi\u0142a. Nie to, co\u00a0Ty\u00a0ust\u0105pi\u0142e\u015b. Zmiana perspektywy dzia\u0142a na\u00a0ten sam mechanizm, na\u00a0kt\u00f3ry dzia\u0142a \u201emy\u015blenie na\u00a0odwr\u00f3t&#8221; przy zakotwiczeniu.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Adaptacja hedonistyczna i\u00a0wyb\u00f3r do\u015bwiadcze\u0144<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ludzie przyzwyczajaj\u0105 si\u0119 do\u00a0nowych stan\u00f3w szybciej, ni\u017c przewiduj\u0105. To\u00a0adaptacja hedonistyczna, opisana w\u00a0badaniach nad tak zwan\u0105 \u201ebie\u017cni\u0105 hedonistyczn\u0105&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Konsekwencja praktyczna, dobrze udokumentowana w\u00a0badaniach Thomasa Gilovicha i\u00a0Leafa Van Boven. Wydatki na\u00a0do\u015bwiadczenia daj\u0105 trwalsz\u0105 satysfakcj\u0119 ni\u017c wydatki na\u00a0rzeczy. Do\u015bwiadczenia staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 to\u017csamo\u015bci i\u00a0opowie\u015bci. Rzeczy staj\u0105 si\u0119 t\u0142em. To\u00a0tak\u017ce wskaz\u00f3wka dla firm projektuj\u0105cych benefity pracownicze. Wsp\u00f3lny wyjazd zapami\u0119tuje si\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c jednorazowy dodatek do\u00a0wyp\u0142aty o\u00a0tej samej warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ciemna strona: sludge, dark patterns i\u00a0granica etyczna<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wszystkie mechanizmy opisane w\u00a0tym tek\u015bcie s\u0105\u00a0narz\u0119dziami. Narz\u0119dzia bywaj\u0105 u\u017cywane przeciwko ludziom.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dark patterns<\/strong>&nbsp;to\u00a0interfejsy zaprojektowane tak, \u017ceby wykorzysta\u0107 ograniczenia poznawcze u\u017cytkownika przeciw jego interesowi. Ukryte koszty ujawniane na\u00a0ostatnim kroku koszyka. Fa\u0142szywe liczniki niedost\u0119pno\u015bci. Subskrypcja, kt\u00f3r\u0105 w\u0142\u0105cza si\u0119 dwoma klikni\u0119ciami, a\u00a0wy\u0142\u0105cza po\u00a0siedmiu ekranach i\u00a0rozmowie telefonicznej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Regulatorzy przestali to\u00a0tolerowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Brytyjski urz\u0105d ochrony konkurencji CMA doprowadzi\u0142 w\u00a02019 roku do\u00a0zobowi\u0105za\u0144 ze\u00a0strony najwi\u0119kszych serwis\u00f3w rezerwacyjnych, w\u00a0tym Booking.com, dotycz\u0105cych mi\u0119dzy innymi komunikat\u00f3w o\u00a0niedost\u0119pno\u015bci i\u00a0presji czasowej. Ameryka\u0144ska FTC pozwa\u0142a Amazon w\u00a0sprawie procesu anulowania subskrypcji Prime, a\u00a0sprawa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w\u00a02025 roku ugod\u0105 opiewaj\u0105c\u0105 na\u00a02,5\u00a0miliarda dolar\u00f3w. Unijny akt o\u00a0us\u0142ugach cyfrowych wprost zakazuje projektowania interfejs\u00f3w wprowadzaj\u0105cych u\u017cytkownik\u00f3w w\u00a0b\u0142\u0105d.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Test etyczny w\u00a0trzech pytaniach<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zanim wdro\u017cysz jakikolwiek mechanizm behawioralny, zadaj trzy pytania:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Test przejrzysto\u015bci.<\/strong>\u00a0Czy m\u00f3g\u0142bym otwarcie opisa\u0107 ten mechanizm klientowi i\u00a0czy nadal by\u00a0dzia\u0142a\u0142? Domy\u015blne zapisanie do\u00a0planu emerytalnego przechodzi ten test. Ukryta op\u0142ata nie przechodzi.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Test interesu.<\/strong>\u00a0Kto zyskuje? Je\u015bli wy\u0142\u0105cznie firma, to\u00a0nie jest nudge. To\u00a0manipulacja.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Test odwracalno\u015bci.<\/strong>\u00a0Czy klient mo\u017ce \u0142atwo wyj\u015b\u0107? Je\u015bli wej\u015bcie trwa 10\u00a0sekund, a\u00a0wyj\u015bcie 10\u00a0minut, projektujesz sludge.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ciekawe jest to, \u017ce\u00a0<strong>przejrzysto\u015b\u0107 rzadko zabija skuteczno\u015b\u0107<\/strong>. Badania nad tak zwanymi transparentnymi nudge&#8217;ami, w\u00a0kt\u00f3rych uczestnikom wprost m\u00f3wiono o\u00a0zastosowanym mechanizmie i\u00a0jego celu, wielokrotnie pokazywa\u0142y, \u017ce\u00a0efekt utrzymuje si\u0119 mimo ujawnienia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u00a0mocny argument praktyczny, nie tylko moralny. Je\u015bli Tw\u00f3j mechanizm przestaje dzia\u0142a\u0107 po\u00a0ujawnieniu, jest kruchy i\u00a0pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej uderzy w\u00a0reputacj\u0119 marki.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Czego ekonomia behawioralna nie potrafi: uczciwy rachunek<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dziedzina przesz\u0142a w\u00a0ostatniej dekadzie bolesn\u0105 weryfikacj\u0119. Uczciwe om\u00f3wienie tego jest cz\u0119\u015bci\u0105 profesjonalnego podej\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kryzys replikacji.<\/strong>&nbsp;Wiele efekt\u00f3w, kt\u00f3re trafi\u0142y do\u00a0popularnych ksi\u0105\u017cek, nie powt\u00f3rzy\u0142o si\u0119 w\u00a0rygorystycznych replikacjach. Efekt wyczerpania ego (ego depletion) nie potwierdzi\u0142 si\u0119 w\u00a0wielolaboratoryjnym badaniu Martina Haggera i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w z\u00a02016 roku. Cz\u0119\u015b\u0107 klasycznych efekt\u00f3w torowania spo\u0142ecznego (social priming) r\u00f3wnie\u017c nie przetrwa\u0142a replikacji. Kahneman publicznie przyzna\u0142 w\u00a02017 roku, \u017ce\u00a0rozdzia\u0142 o\u00a0torowaniu w\u00a0\u201ePu\u0142apkach my\u015blenia&#8221; opiera\u0142 si\u0119 na\u00a0zbyt s\u0142abych dowodach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Skandal danych.<\/strong>&nbsp;W\u00a02021 roku analitycy z\u00a0bloga Data Colada wykazali, \u017ce\u00a0dane terenowe w\u00a0s\u0142ynnym badaniu o\u00a0podpisywaniu deklaracji uczciwo\u015bci na\u00a0pocz\u0105tku formularza, opublikowanym w\u00a02012 roku w\u00a0PNAS przez zesp\u00f3\u0142 obejmuj\u0105cy mi\u0119dzy innymi Dana Ariely&#8217;ego i\u00a0Francesc\u0119 Gino, zosta\u0142y sfabrykowane. Praca zosta\u0142a wycofana. Ariely zaprzeczy\u0142, jakoby to\u00a0on\u00a0sfabrykowa\u0142 dane, a\u00a0\u015bledztwo nie ustali\u0142o jednoznacznie sprawcy. Niezale\u017cnie od\u00a0winy, sam fakt jest ostrze\u017ceniem przed bezkrytycznym cytowaniem efektownych wynik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sp\u00f3r o\u00a0si\u0142\u0119 nudge&#8217;y.<\/strong>&nbsp;W\u00a02022 roku w\u00a0PNAS ukaza\u0142a si\u0119 metaanaliza Stephanie Mertens i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, sugeruj\u0105ca umiarkowany, spory efekt interwencji behawioralnych. W\u00a0tym samym czasopi\u015bmie ukaza\u0142a si\u0119 riposta zespo\u0142u Maximiliana Maiera, wskazuj\u0105ca, \u017ce\u00a0po\u00a0korekcie na\u00a0tendencyjno\u015b\u0107 publikacyjn\u0105 (publication bias) \u015bredni efekt zbli\u017ca si\u0119 do\u00a0zera.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Najwa\u017cniejsza liczba dla praktyka.<\/strong>&nbsp;Stefano DellaVigna i\u00a0Elizabeth Linos przeanalizowali w\u00a02022 roku wszystkie randomizowane badania przeprowadzone przez dwie du\u017ce ameryka\u0144skie jednostki nudge&#8217;owe, obejmuj\u0105ce miliony os\u00f3b. \u015aredni efekt wynosi\u0142 oko\u0142o 1,4\u00a0punktu procentowego przy bazie oko\u0142o 17\u00a0procent, czyli mniej wi\u0119cej 8\u00a0procent poprawy wzgl\u0119dnej. To\u00a0oko\u0142o sze\u015b\u0107 razy mniej ni\u017c efekty raportowane w\u00a0publikacjach akademickich w\u00a0tych samych obszarach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jaki z\u00a0tego wniosek?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nudge to\u00a0nie magia. To\u00a0narz\u0119dzie o\u00a0niskim koszcie i\u00a0realnym efekcie. Przy skali milion\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w 8\u00a0procent poprawy jest ogromn\u0105 warto\u015bci\u0105. Przy dwudziestoosobowej firmie 8\u00a0procent to\u00a0szum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Traktuj ka\u017cd\u0105 interwencj\u0119 behawioraln\u0105 jako hipotez\u0119 do\u00a0przetestowania, nie jako prawd\u0119 do\u00a0wdro\u017cenia<\/strong>. Testy A\/B, grupy kontrolne, wcze\u015bniej zadeklarowane metryki. Ekonomia behawioralna w\u00a0biznesie dzia\u0142a najlepiej wtedy, gdy jest po\u0142\u0105czona z\u00a0rygorem eksperymentalnym.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Jak wdro\u017cy\u0107 ekonomi\u0119 behawioraln\u0105 w\u00a0firmie: siedem krok\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Krok 1. Wybierz jeden w\u0105ski problem z\u00a0mierzalnym wynikiem<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie \u201epoprawa do\u015bwiadczenia klienta&#8221;. Raczej \u201eporzucenia koszyka na\u00a0etapie p\u0142atno\u015bci&#8221;, \u201eudzia\u0142 pakietu Pro w\u00a0nowej sprzeda\u017cy&#8221;, \u201eterminowo\u015b\u0107 raport\u00f3w tygodniowych&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Krok 2. Zmapuj rzeczywist\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119, nie za\u0142o\u017con\u0105<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przejd\u017a proces osobi\u015bcie. Zapisz ka\u017cdy punkt tarcia, ka\u017cdy moment niepewno\u015bci, ka\u017cde pytanie, na\u00a0kt\u00f3re klient nie zna odpowiedzi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tw\u00f3rcy Behavioural Insights Team formu\u0142uj\u0105 to\u00a0jako zasad\u0119: je\u015bli chcesz, \u017ceby ludzie co\u015b zrobili, spraw, \u017ceby by\u0142o to\u00a0\u0142atwe. W\u00a0praktyce usuwanie tarcia daje wi\u0119cej ni\u017c dodawanie perswazji.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Krok 3. Zidentyfikuj dominuj\u0105ce bariery behawioralne<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zadaj cztery pytania diagnostyczne:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Czy problem wynika z\u00a0<strong>uwagi<\/strong>\u00a0(ludzie nie zauwa\u017caj\u0105)?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy z\u00a0<strong>tarcia<\/strong>\u00a0(zauwa\u017caj\u0105, ale to\u00a0zbyt trudne)?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy z\u00a0<strong>motywacji<\/strong>\u00a0(mog\u0105, ale nie chc\u0105)?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy z\u00a0<strong>niepewno\u015bci<\/strong>\u00a0(chc\u0105, ale boj\u0105 si\u0119 pomy\u0142ki)?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ka\u017cda bariera wymaga innego narz\u0119dzia. Uwaga potrzebuje wyrazisto\u015bci. Tarcie potrzebuje uproszczenia. Motywacja potrzebuje norm i\u00a0ramowania. Niepewno\u015b\u0107 potrzebuje dowodu spo\u0142ecznego i\u00a0gwarancji.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Krok 4. Zaprojektuj dwie lub trzy konkurencyjne interwencje<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie zakochuj si\u0119 w\u00a0pierwszym pomy\u015ble. Efekt IKEA dzia\u0142a te\u017c na\u00a0Ciebie.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Krok 5. Testuj z\u00a0grup\u0105 kontroln\u0105<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bez grupy kontrolnej nie wiesz, czy zadzia\u0142a\u0142a interwencja, czy sezonowo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Krok 6. Mierz efekt na\u00a0metryce biznesowej, nie na\u00a0deklaracji<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ankieta \u201eczy nowy komunikat jest bardziej przekonuj\u0105cy&#8221; nie m\u00f3wi nic. Konwersja m\u00f3wi wszystko.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Krok 7. Skaluj ostro\u017cnie i\u00a0sprawdzaj efekty uboczne<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Efekt uzyskany w\u00a0jednym segmencie potrafi znikn\u0105\u0107 w\u00a0innym. Interwencja zwi\u0119kszaj\u0105ca sprzeda\u017c potrafi zwi\u0119kszy\u0107 te\u017c zwroty i\u00a0obci\u0105\u017cy\u0107 obs\u0142ug\u0119 klienta.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Czy ekonomia behawioralna to\u00a0manipulacja?<\/strong>&nbsp;Nie z\u00a0definicji. Architektura wyboru istnieje zawsze, niezale\u017cnie od\u00a0tego, czy jest \u015bwiadoma. Granic\u0119 wyznacza test przejrzysto\u015bci i\u00a0kryterium interesu. Je\u015bli mechanizm dzia\u0142a mimo pe\u0142nego ujawnienia i\u00a0s\u0142u\u017cy r\u00f3wnie\u017c wybieraj\u0105cemu, to\u00a0nie jest manipulacja.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Od\u00a0czego zacz\u0105\u0107 w\u00a0ma\u0142ej firmie?<\/strong>&nbsp;Od\u00a0cennika i\u00a0od\u00a0domy\u015blnych ustawie\u0144. To\u00a0dwa obszary o\u00a0najwy\u017cszym stosunku efektu do\u00a0kosztu wdro\u017cenia. Trzy poziomy oferty, \u015bwiadomie ustawiony poziom \u015brodkowy, przemy\u015blana opcja zaznaczona domy\u015blnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Czy nudge dzia\u0142a na\u00a0osoby \u015bwiadome mechanizmu?<\/strong>&nbsp;Zwykle tak. Efekt zakotwiczenia i\u00a0efekt ramowania utrzymuj\u0105 si\u0119 nawet u\u00a0os\u00f3b poinformowanych. \u015awiadomo\u015b\u0107 mechanizmu nie wy\u0142\u0105cza Systemu 1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Jakie ksi\u0105\u017cki przeczyta\u0107 na\u00a0start?<\/strong>\u00a0Kolejno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 poleci\u0142bym praktykowi: Daniel Kahneman \u201ePu\u0142apki my\u015blenia&#8221;, Richard Thaler i\u00a0Cass Sunstein \u201eImpuls&#8221;, Richard Thaler \u201eZachowania niepoprawne&#8221;, Dan Ariely \u201ePot\u0119ga irracjonalno\u015bci&#8221;, Robert Cialdini \u201eWywieranie wp\u0142ywu na\u00a0ludzi&#8221;, Kahneman, Sibony i\u00a0Sunstein \u201eSzum&#8221;. Dla os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 cenami dodatkowo Nagle i\u00a0M\u00fcller \u201eThe Strategy and tactics of\u00a0pricing&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Czy te\u00a0efekty dzia\u0142aj\u0105 w\u00a0polskim kontek\u015bcie kulturowym?<\/strong>&nbsp;Podstawowe mechanizmy poznawcze (zakotwiczenie, awersja do\u00a0straty, ramowanie, efekt domy\u015blnej opcji) s\u0105\u00a0bardzo dobrze udokumentowane mi\u0119dzykulturowo. Mechanizmy oparte na\u00a0normach spo\u0142ecznych s\u0105\u00a0znacznie bardziej wra\u017cliwe na\u00a0kontekst. Zawsze testuj lokalnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ile realnie mo\u017cna zyska\u0107?<\/strong>&nbsp;Analiza DellaVigny i\u00a0Linos sugeruje ostro\u017cne oczekiwania rz\u0119du kilku do\u00a0kilkunastu procent poprawy wzgl\u0119dnej dla pojedynczej interwencji komunikacyjnej. Zmiany strukturalne, takie jak zmiana opcji domy\u015blnej lub przebudowa architektury cennika, daj\u0105 zwykle znacznie wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Co\u00a0zrobi\u0107 z\u00a0t\u0105\u00a0wiedz\u0105 w\u00a0najbli\u017cszym tygodniu<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wiedza o\u00a0mechanizmach decyzyjnych ma\u00a0jedn\u0105 nieprzyjemn\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107. Czyta si\u0119 j\u0105\u00a0z\u00a0ogromn\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 i\u00a0wdra\u017ca prawie nigdy. Dlatego ko\u0144cz\u0119 nie wnioskami, tylko list\u0105 dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dzi\u015b.<\/strong>&nbsp;Otw\u00f3rz sw\u00f3j cennik. Policz opcje. Sprawd\u017a, kt\u00f3ra jest zaznaczona domy\u015blnie. Sprawd\u017a, czy istnieje opcja pe\u0142ni\u0105ca funkcj\u0119 kotwicy i\u00a0wabika. Je\u015bli masz dwie opcje, dodaj trzeci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Jutro.<\/strong>&nbsp;Przejd\u017a proces zakupowy w\u0142asnego produktu jak obcy cz\u0142owiek. Licz klikni\u0119cia i\u00a0momenty wahania. Znajd\u017a trzy punkty tarcia i\u00a0usu\u0144 je.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W\u00a0tym tygodniu.<\/strong>&nbsp;Na\u00a0najbli\u017cszym wa\u017cnym spotkaniu decyzyjnym zr\u00f3b dwie rzeczy. Zbierz pisemne opinie przed dyskusj\u0105. Wypowiedz si\u0119 jako ostatni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Przed najbli\u017csz\u0105 du\u017c\u0105 decyzj\u0105.<\/strong>&nbsp;Przeprowad\u017a premortem. Pi\u0119\u0107 minut, pytanie \u201edlaczego to\u00a0spektakularnie si\u0119 nie uda\u0142o&#8221;, ka\u017cdy pisze osobno.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W\u00a0tym miesi\u0105cu.<\/strong>&nbsp;Zr\u00f3b audyt szumu w\u00a0jednym obszarze. Daj trzem osobom ten sam przypadek do\u00a0oceny, niezale\u017cnie. Por\u00f3wnaj wyniki. Prawdopodobnie si\u0119 zdziwisz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W\u00a0tym kwartale.<\/strong>&nbsp;Wybierz jedn\u0105 komunikacj\u0119 o\u00a0du\u017cym zasi\u0119gu (mail powitalny, przypomnienie o\u00a0odnowieniu, oferta upsellowa). Przygotuj wersj\u0119 B\u00a0opart\u0105 na\u00a0normie opisowej lub na\u00a0ramie straty. Podziel pr\u00f3b\u0119 losowo. Zmierz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ostatnia rzecz, o\u00a0kt\u00f3rej warto pami\u0119ta\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kahneman podkre\u015bla\u0142 do\u00a0ko\u0144ca \u017cycia, \u017ce\u00a0najtrudniej dostrzec w\u0142asne b\u0142\u0119dy poznawcze. Znacznie \u0142atwiej zauwa\u017cy\u0107 je\u00a0u\u00a0innych. To\u00a0architektura umys\u0142u.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego prawdziwa warto\u015b\u0107 ekonomii behawioralnej w\u00a0biznesie nie le\u017cy w\u00a0tym, \u017ce\u00a0nauczysz si\u0119 my\u015ble\u0107 lepiej. Le\u017cy w\u00a0tym, \u017ce\u00a0przebudujesz procesy, cenniki, formularze i\u00a0spotkania tak, \u017ceby dobre decyzje zapada\u0142y nawet wtedy, gdy nikt akurat nie my\u015bli szczeg\u00f3lnie dobrze.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie naprawiaj ludzi. Napraw \u015brodowisko, w\u00a0kt\u00f3rym decyduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u0179r\u00f3d\u0142a i\u00a0literatura<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ksi\u0105\u017cki<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Kahneman D.,\u00a0<em>Pu\u0142apki my\u015blenia. O\u00a0my\u015bleniu szybkim i\u00a0wolnym<\/em>, Media Rodzina, 2012.<\/li>\n\n\n\n<li>Thaler R. H.,\u00a0<em>Zachowania niepoprawne. Tworzenie ekonomii behawioralnej<\/em>, Media Rodzina, 2018.<\/li>\n\n\n\n<li>Thaler R. H., Sunstein C. R.,\u00a0<em>Impuls. Jak podejmowa\u0107 w\u0142a\u015bciwe decyzje dotycz\u0105ce zdrowia, dobrobytu i\u00a0szcz\u0119\u015bcia<\/em>, Zysk i\u00a0S-ka, 2012.<\/li>\n\n\n\n<li>Kahneman D., Sibony O., Sunstein C. R.,\u00a0<em>Szum. Sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 b\u0142\u0119dy w\u00a0naszych decyzjach<\/em>, Media Rodzina, 2022.<\/li>\n\n\n\n<li>Ariely D.,\u00a0<em>Pot\u0119ga irracjonalno\u015bci. Ukryte si\u0142y, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na\u00a0nasze decyzje<\/em>, Wydawnictwo Dolno\u015bl\u0105skie, 2009.<\/li>\n\n\n\n<li>Ariely D.,\u00a0<em>Nie do\u00a0wiary. Irracjonalne przekonania racjonalnych ludzi<\/em>, Wydawnictwo Zysk i\u00a0S-ka.<\/li>\n\n\n\n<li>Cialdini R.,\u00a0<em>Wywieranie wp\u0142ywu na\u00a0ludzi. Teoria i\u00a0praktyka<\/em>, GWP.<\/li>\n\n\n\n<li>Cialdini R.,\u00a0<em>Pre-swazja. Jak w\u00a0pe\u0142ni wykorzysta\u0107 techniki wp\u0142ywu spo\u0142ecznego<\/em>, GWP, 2016.<\/li>\n\n\n\n<li>Nagle T. T., M\u00fcller G.,\u00a0<em>The Strategy and Tactics of\u00a0Pricing. A\u00a0Guide to\u00a0Growing More Profitably<\/em>, Routledge.<\/li>\n\n\n\n<li>Gawande A.,\u00a0<em>Manifest skuteczno\u015bci. Pot\u0119ga prostoty w\u00a0medycynie i\u00a0biznesie<\/em>.<\/li>\n\n\n\n<li>Earl P. E.,\u00a0<em>Principles of\u00a0Behavioral Economics<\/em>, Cambridge University Press, 2022.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wybrane artyku\u0142y naukowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Kahneman D., Tversky A.,\u00a0<em>Prospect Theory: An\u00a0Analysis of\u00a0Decision under Risk<\/em>, \u201eEconometrica&#8221; 47(2), 1979.<\/li>\n\n\n\n<li>Tversky A., Kahneman D.,\u00a0<em>Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases<\/em>, \u201eScience&#8221; 185, 1974.<\/li>\n\n\n\n<li>Tversky A., Kahneman D.,\u00a0<em>The Framing of\u00a0Decisions and the Psychology of\u00a0Choice<\/em>, \u201eScience&#8221; 211, 1981.<\/li>\n\n\n\n<li>Kahneman D., Knetsch J. L., Thaler R. H.,\u00a0<em>Experimental Tests of\u00a0the Endowment Effect and the Coase Theorem<\/em>, \u201eJournal of\u00a0Political Economy&#8221; 98(6), 1990.<\/li>\n\n\n\n<li>Kahneman D., Knetsch J. L., Thaler R. H.,\u00a0<em>Fairness as\u00a0a\u00a0Constraint on\u00a0Profit Seeking<\/em>, \u201eAmerican Economic Review&#8221; 76(4), 1986.<\/li>\n\n\n\n<li>Johnson E. J., Goldstein D.,\u00a0<em>Do\u00a0Defaults Save Lives?<\/em>, \u201eScience&#8221; 302, 2003.<\/li>\n\n\n\n<li>Madrian B. C., Shea D. F.,\u00a0<em>The Power of\u00a0Suggestion: Inertia in\u00a0401(k) Participation and Savings Behavior<\/em>, \u201eQuarterly Journal of\u00a0Economics&#8221; 116(4), 2001.<\/li>\n\n\n\n<li>Thaler R. H., Benartzi S.,\u00a0<em>Save More Tomorrow<\/em>, \u201eJournal of\u00a0Political Economy&#8221; 112(1), 2004.<\/li>\n\n\n\n<li>Iyengar S. S., Lepper M. R.,\u00a0<em>When Choice is\u00a0Demotivating<\/em>, \u201eJournal of\u00a0Personality and Social Psychology&#8221; 79(6), 2000.<\/li>\n\n\n\n<li>Scheibehenne B., Greifeneder R., Todd P. M.,\u00a0<em>Can There Ever Be\u00a0Too Many Options?<\/em>, \u201eJournal of\u00a0Consumer Research&#8221; 37(3), 2010.<\/li>\n\n\n\n<li>Goldstein N. J., Cialdini R. B., Griskevicius V.,\u00a0<em>A\u00a0Room with a\u00a0Viewpoint<\/em>, \u201eJournal of\u00a0Consumer Research&#8221; 35(3), 2008.<\/li>\n\n\n\n<li>Gneezy U., Rustichini A.,\u00a0<em>A\u00a0Fine is\u00a0a\u00a0Price<\/em>, \u201eJournal of\u00a0Legal Studies&#8221; 29(1), 2000.<\/li>\n\n\n\n<li>Ariely D., Gneezy U., Loewenstein G., Mazar N.,\u00a0<em>Large Stakes and Big Mistakes<\/em>, \u201eReview of\u00a0Economic Studies&#8221; 76(2), 2009.<\/li>\n\n\n\n<li>Hossain T., List J. A.,\u00a0<em>The Behavioralist Visits the Factory<\/em>, \u201eManagement Science&#8221; 58(12), 2012.<\/li>\n\n\n\n<li>Norton M. I., Mochon D., Ariely D.,\u00a0<em>The IKEA Effect<\/em>, \u201eJournal of\u00a0Consumer Psychology&#8221; 22(3), 2012.<\/li>\n\n\n\n<li>Shampanier K., Mazar N., Ariely D.,\u00a0<em>Zero as\u00a0a\u00a0Special Price<\/em>, \u201eMarketing Science&#8221; 26(6), 2007.<\/li>\n\n\n\n<li>Prelec D., Loewenstein G.,\u00a0<em>The Red and the Black: Mental Accounting of\u00a0Savings and Debt<\/em>, \u201eMarketing Science&#8221; 17(1), 1998.<\/li>\n\n\n\n<li>Redelmeier D. A., Kahneman D.,\u00a0<em>Patients&#8217; Memories of\u00a0Painful Medical Treatments<\/em>, \u201ePain&#8221; 66, 1996.<\/li>\n\n\n\n<li>Galinsky A. D., Mussweiler T.,\u00a0<em>First Offers as\u00a0Anchors<\/em>, \u201eJournal of\u00a0Personality and Social Psychology&#8221; 81(4), 2001.<\/li>\n\n\n\n<li>Staw B. M.,\u00a0<em>Knee-Deep in\u00a0the Big Muddy<\/em>, \u201eOrganizational Behavior and Human Performance&#8221; 16(1), 1976.<\/li>\n\n\n\n<li>Edmondson A.,\u00a0<em>Psychological Safety and Learning Behavior in\u00a0Work Teams<\/em>, \u201eAdministrative Science Quarterly&#8221; 44(2), 1999.<\/li>\n\n\n\n<li>Simon H. A.,\u00a0<em>A\u00a0Behavioral Model of\u00a0Rational Choice<\/em>, \u201eQuarterly Journal of\u00a0Economics&#8221; 69(1), 1955.<\/li>\n\n\n\n<li>Baumeister R. F. i\u00a0in.,\u00a0<em>Bad Is\u00a0Stronger Than Good<\/em>, \u201eReview of\u00a0General Psychology&#8221; 5(4), 2001.<\/li>\n\n\n\n<li>Dolan P. i\u00a0in.,\u00a0<em>MINDSPACE: Influencing Behaviour through Public Policy<\/em>, Institute for Government, 2010.<\/li>\n\n\n\n<li>DellaVigna S., Linos E.,\u00a0<em>RCTs to\u00a0Scale: Comprehensive Evidence from Two Nudge Units<\/em>, \u201eEconometrica&#8221; 90(1), 2022.<\/li>\n\n\n\n<li>Mertens S. i\u00a0in.,\u00a0<em>The Effectiveness of\u00a0Nudging<\/em>, \u201ePNAS&#8221; 119(1), 2022; oraz replika Maier M. i\u00a0in., \u201ePNAS&#8221; 119(31), 2022.<\/li>\n\n\n\n<li>Hagger M. S. i\u00a0in.,\u00a0<em>A\u00a0Multilab Preregistered Replication of\u00a0the Ego-Depletion Effect<\/em>, \u201ePerspectives on\u00a0Psychological Science&#8221; 11(4), 2016.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jedno pole w\u00a0formularzu, tysi\u0105ce uratowanych \u017cy\u0107 W\u00a0Austrii zgod\u0119 na\u00a0po\u015bmiertne oddanie narz\u0105d\u00f3w wyra\u017ca oko\u0142o 99\u00a0procent obywateli. W\u00a0s\u0105siednich Niemczech ten odsetek przez lata wynosi\u0142 kilkana\u015bcie procent. Ci\u00a0sami ludzie. Podobna kultura. Podobna religijno\u015b\u0107. Podobny poziom zaufania do\u00a0medycyny. R\u00f3\u017cnica tkwi\u0142a w\u00a0formularzu. W\u00a0Austrii zgoda by\u0142a opcj\u0105 domy\u015bln\u0105, a\u00a0rezygnacja wymaga\u0142a aktywnego dzia\u0142ania. W\u00a0Niemczech by\u0142o odwrotnie. Eric Johnson i\u00a0Daniel Goldstein opisali ten [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":3004,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-3003","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomia-behawioralna"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Ekonomia behawioralna w biznesie - kluczowe wykorzystanie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ekonomia behawioralna w biznesie w praktyce: ceny, negocjacje, przyw\u00f3dztwo, kultura firmy. Badania, przyk\u0142ady, gotowe wdro\u017cenia krok po kroku.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ekonomia behawioralna w biznesie - kluczowe wykorzystanie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ekonomia behawioralna w biznesie w praktyce: ceny, negocjacje, przyw\u00f3dztwo, kultura firmy. Badania, przyk\u0142ady, gotowe wdro\u017cenia krok po kroku.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Neurostrategia\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=61581499684014\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Ekonomia-behawioralna.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"900\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Daria Widerowska\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Daria Widerowska\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b9ced7bee4cf1d7256c4a5ba1fc0c910\"},\"headline\":\"Ekonomia behawioralna w\u00a0biznesie: dlaczego Twoi klienci, pracownicy i\u00a0partnerzy podejmuj\u0105 decyzje wbrew logice (i\u00a0jak z\u00a0tym pracowa\u0107)\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/\"},\"wordCount\":9195,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Ekonomia-behawioralna.jpg\",\"articleSection\":[\"Ekonomia behawioralna\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/\",\"name\":\"Ekonomia behawioralna w biznesie - kluczowe wykorzystanie\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Ekonomia-behawioralna.jpg\",\"description\":\"Ekonomia behawioralna w biznesie w praktyce: ceny, negocjacje, przyw\u00f3dztwo, kultura firmy. Badania, przyk\u0142ady, gotowe wdro\u017cenia krok po kroku.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Ekonomia-behawioralna.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Ekonomia-behawioralna.jpg\",\"width\":900,\"height\":600,\"caption\":\"Ekonomia behawioralna w biznesie\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ekonomia behawioralna w biznesie: dlaczego Twoi klienci, pracownicy i partnerzy podejmuj\u0105 decyzje wbrew logice (i jak z tym pracowa\u0107)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/\",\"name\":\"Neurostrategia\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#organization\",\"name\":\"Neurostrategia\",\"url\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Logo-black.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Logo-black.svg\",\"caption\":\"Neurostrategia\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/profile.php?id=61581499684014\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/dariawiderowska\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/neurostrategia\\\/\"],\"legalName\":\"BRAND NEW Daria Widerowska\",\"email\":\"daria@neurostrategia.pl\",\"telephone\":\"+48 720 855 999\",\"address\":{\"@type\":\"PostalAddress\",\"streetAddress\":\"ul. Pozna\u0144ska 1K\\\/2\",\"postalCode\":\"60-185\",\"addressLocality\":\"Sk\u00f3rzewo\",\"addressCountry\":\"PL\"},\"founder\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b9ced7bee4cf1d7256c4a5ba1fc0c910\"},\"description\":\"Szkolenia mened\u017cerskie oparte na badaniach: psychologia decyzji, komunikacja, motywacja, odporno\u015b\u0107 psychiczna, neuromarketing i psychologia w HR.\",\"areaServed\":\"PL\",\"contactPoint\":{\"@type\":\"ContactPoint\",\"telephone\":\"+48 720 855 999\",\"email\":\"daria@neurostrategia.pl\",\"contactType\":\"customer service\",\"availableLanguage\":\"pl\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b9ced7bee4cf1d7256c4a5ba1fc0c910\",\"name\":\"Daria Widerowska\",\"url\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/daria-widerowska\\\/\",\"honorificSuffix\":\"EMBA\",\"jobTitle\":\"Trenerka szkole\u0144 mened\u017cerskich, mentorka, wyk\u0142adowczyni\",\"worksFor\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/demo.agencjacudo.pl\\\/neurostrategia-v2\\\/#organization\"},\"knowsAbout\":[\"psychologia decyzji\",\"b\u0142\u0119dy poznawcze\",\"podej\u015bcie skoncentrowane na rozwi\u0105zaniach (TSR)\",\"komunikacja mened\u017cera\",\"motywacja zespo\u0142u\",\"odporno\u015b\u0107 psychiczna\",\"psychologia klienta\",\"neuromarketing\",\"psychologia w HR\",\"ekonomia behawioralna\"],\"alumniOf\":[\"Collegium da Vinci\",\"Uniwersytet SWPS\",\"Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu\",\"Uniwersytet WSB Merito\"],\"award\":[\"35 inspiruj\u0105cych kobiet marketingu i biznesu 2026 (Widoczni.pl)\",\"130 osobowo\u015bci marketingu i biznesu 2025 (Widoczni.pl)\",\"130 osobowo\u015bci marketingu i biznesu 2026 (Widoczni.pl)\"],\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/dariawiderowska\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ekonomia behawioralna w biznesie - kluczowe wykorzystanie","description":"Ekonomia behawioralna w biznesie w praktyce: ceny, negocjacje, przyw\u00f3dztwo, kultura firmy. Badania, przyk\u0142ady, gotowe wdro\u017cenia krok po kroku.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Ekonomia behawioralna w biznesie - kluczowe wykorzystanie","og_description":"Ekonomia behawioralna w biznesie w praktyce: ceny, negocjacje, przyw\u00f3dztwo, kultura firmy. Badania, przyk\u0142ady, gotowe wdro\u017cenia krok po kroku.","og_url":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/","og_site_name":"Neurostrategia","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=61581499684014","og_image":[{"width":900,"height":600,"url":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Ekonomia-behawioralna.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Daria Widerowska","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/"},"author":{"name":"Daria Widerowska","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#\/schema\/person\/b9ced7bee4cf1d7256c4a5ba1fc0c910"},"headline":"Ekonomia behawioralna w\u00a0biznesie: dlaczego Twoi klienci, pracownicy i\u00a0partnerzy podejmuj\u0105 decyzje wbrew logice (i\u00a0jak z\u00a0tym pracowa\u0107)","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/"},"wordCount":9195,"publisher":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Ekonomia-behawioralna.jpg","articleSection":["Ekonomia behawioralna"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/","url":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/","name":"Ekonomia behawioralna w biznesie - kluczowe wykorzystanie","isPartOf":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Ekonomia-behawioralna.jpg","description":"Ekonomia behawioralna w biznesie w praktyce: ceny, negocjacje, przyw\u00f3dztwo, kultura firmy. Badania, przyk\u0142ady, gotowe wdro\u017cenia krok po kroku.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/#primaryimage","url":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Ekonomia-behawioralna.jpg","contentUrl":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Ekonomia-behawioralna.jpg","width":900,"height":600,"caption":"Ekonomia behawioralna w biznesie"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/ekonomia-behawioralna-w-biznesie\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ekonomia behawioralna w biznesie: dlaczego Twoi klienci, pracownicy i partnerzy podejmuj\u0105 decyzje wbrew logice (i jak z tym pracowa\u0107)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#website","url":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/","name":"Neurostrategia","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#organization","name":"Neurostrategia","url":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Logo-black.svg","contentUrl":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-content\/uploads\/Logo-black.svg","caption":"Neurostrategia"},"image":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=61581499684014","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/dariawiderowska\/","https:\/\/www.instagram.com\/neurostrategia\/"],"legalName":"BRAND NEW Daria Widerowska","email":"daria@neurostrategia.pl","telephone":"+48 720 855 999","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"ul. Pozna\u0144ska 1K\/2","postalCode":"60-185","addressLocality":"Sk\u00f3rzewo","addressCountry":"PL"},"founder":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#\/schema\/person\/b9ced7bee4cf1d7256c4a5ba1fc0c910"},"description":"Szkolenia mened\u017cerskie oparte na badaniach: psychologia decyzji, komunikacja, motywacja, odporno\u015b\u0107 psychiczna, neuromarketing i psychologia w HR.","areaServed":"PL","contactPoint":{"@type":"ContactPoint","telephone":"+48 720 855 999","email":"daria@neurostrategia.pl","contactType":"customer service","availableLanguage":"pl"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#\/schema\/person\/b9ced7bee4cf1d7256c4a5ba1fc0c910","name":"Daria Widerowska","url":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/daria-widerowska\/","honorificSuffix":"EMBA","jobTitle":"Trenerka szkole\u0144 mened\u017cerskich, mentorka, wyk\u0142adowczyni","worksFor":{"@id":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/#organization"},"knowsAbout":["psychologia decyzji","b\u0142\u0119dy poznawcze","podej\u015bcie skoncentrowane na rozwi\u0105zaniach (TSR)","komunikacja mened\u017cera","motywacja zespo\u0142u","odporno\u015b\u0107 psychiczna","psychologia klienta","neuromarketing","psychologia w HR","ekonomia behawioralna"],"alumniOf":["Collegium da Vinci","Uniwersytet SWPS","Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu","Uniwersytet WSB Merito"],"award":["35 inspiruj\u0105cych kobiet marketingu i biznesu 2026 (Widoczni.pl)","130 osobowo\u015bci marketingu i biznesu 2025 (Widoczni.pl)","130 osobowo\u015bci marketingu i biznesu 2026 (Widoczni.pl)"],"sameAs":["https:\/\/www.linkedin.com\/in\/dariawiderowska\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3003"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3003\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demo.agencjacudo.pl\/neurostrategia-v2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}